خانه

 درباره ما
 ارتباط با ما
 راهنمای فروشگاه

 فروش آثار شما
 نمونه قراردادها
رزومه
 نمونه کارها
 
جهت اطمینان از نماد اعتماد فروشگاه به سمت راست صفحه اول سایت (خانه) مراجعه فرماييد       10 مطلبی که باید درباره حق نسخه برداری معماری بدانید؟       جزوات معماری       پاورپوینت های معماری       درنگ، بهترین درمان خشم است.        مناعت، بین خودستایی و خود هیچ انگاری است./ ارسطو       می‌توان حقیقتی را دوست نداشت، اما نمی‌توان منکر آن شد./ ژان ژاک روسو       زندگی مسئله در اختیار داشتن کارت‌های خوب نیست بلکه خوب بازی کردن با کارت‌های بد است./ گابریل گارسیا مارکز       جهان هر کس به اندازه ی وسعت فکر اوست. (محمد حجازی)       برای کسی که شگفت‌زده‌ی خود نیست معجزه‌ای وجود ندارد       علت هر شکستی، عمل کردن بدون فکر است. (الکس‌مکنزی)       بهتر است ثروتمند زندگی کنیم تا اینکه ثروتمند بمیریم. (جانسون)       از دیروز بیاموز. برای امروز زندگی کن و امید به فردا داشته باش. (آلبرت انیشتن)       کسی که جرات هدر دادن ساعتی از عمر خود را دارد، ارزش زندگی را نفهمیده .داروین       
فروشگاه مقالات
 
فهرست مطالب: دانلود پاورپوینت بررسي نمونه‌هاي مشابه بزرگترین مراکز خرید و تجاری دنیا

تاریخ ایجاد 09/11/1393 12:00:00 ق.ظ    تعدادبرگ: 80 اسلاید+ 100 برگ ورد   قیمت: 15000 تومان   حجم فایل: 12447 kb  تعدادمشاهده  25



گذری بر مراکز خرید معروف دنیا *
Mall یا Shopping mall گونه ای از معماری است که شامل یک مجموعه ای از مغازه ها است به اضافه   پیاده روها یا راههای دسترسی , برای تامین ارتباطات عمودی و افقی,در نقش ستون فقرات , که این مغازهها  را به هم متصل می کند .
این کلمه به طور کلی درآمریکای شمالی و استرالیا به محوطه های بزرگ خرید گفته می شود در حالی که واژه  Arcade اغلب در بریتانیا استفاده شده و به پیاده روهای باریک واغلب سرپوشیده یا به فضای تجاری ایجاد شده بین دو توده ساختمانی گفته می شود چیزی که بیشتردر ایران رایج بوده و هست. 
در بریتانیا واروپا مفهوم دیگری به نام محدوده خرید یا محدوده پیاده رومطرح است که نمونه ای  بزرگتر ازArcade استو اغلب قسمتی از آنهاسرپوشیده است این محدوده ها منحصراً       محدوده هایی برای داد وستدهستند .
مراکز خرید در بریتانیا معمولا در مرکز شهر هستند وتعدادی از این مراکزنیز در دهه 80 و 1990 درحومه بعضی شهرهای بریتانیا ساخته شدند.
امروزه مراکز بیرون شهر در جهان گسترش یافته اند و در حال حاضر بیشتر به گونه ای از پارکهای خرید توّجه نشان داده می شود که شامل رسته ای مغازه ها با مشاغل مشابه اند و هر کدام هم ورودی جداگانه ای دارند .
مفهوم مراکز خرید هرچند در اروپا مفهومی زاییده صنعتی شدن وگونه ای معماری  قرن بیستمی به حساب می آید در این سوی جهان داستانی به بلندای یک تاریخ دارد تا آنجا که شهر اسلامی را نمی شود بدون بازار تصورکرد بدون مغازه ها تیمچه ها چارسوها و....  بازارسرپوشیده  بزرگ اصفهان از آثار قرن دهم میلادی, بازارسر پوشیده بزرگ تهران با ده کیلومتر طول و نمونه دیگری از مراکز خرید این چنینی است.مثال دیگر بازار بزرگ استانبول است که درقرن 15میلادی ساخته شده است. این بازار با 58 گذر و 4000 مغازه نمونه دیگری از این گونه معماری است . اولین نمونه های اروپایی تحت تاثیر این مفهوم و نیازدر قرنهای بعد به وجود آمد از این میان مارکت سرپوشیده آکسفورد ,درآکسفورد انگلستان نمونه ای متأخر از این گونه معماری در اروپاست   که به طور رسمی در اول نوامبر 1774 افتتاح شده و هنوز زنده و پابرجاست با گذشت زمان این مفهوم نیزگسترش پیداکرد ومتکامل تر و شایع تر شد,از نمونه های بعدی  می توان پاساژبارلینگتون درلندن را که  در سال 1819 افتتاح شد را نام برد این مفهوم به آمریکا سفر کرد و اولین نمونه آن در جزیره رود در 1828 متولد شد از نظر تاریخ نگاری معماری  این مرکز خرید در ترویج این گونه معماری واین مفهوم درآمریکا نقش به سزایی بازی کرد.
به دنبال مراکز ساخته شده در انگلستان و امریکا گالریا ویتوریو امانویل در میلان در دهه 60 قرن هجدهم ساخته شد که از نظر وسعت شبیه تر به مراکز بزرگ خرید در دوره مدرن بود و کم کم بیشتر شهرهای بزرگ در اواخر قرن 18 و اوائل قرن 19 شروع به ساختن پاساژها و مراکز خرید کردند در این میان پاساژ Cleveland GUM نیز در مسکو در 1890 ساخته شدند.
مراکز خرید اولیۀ که در تب و تاب صنعتی شدن و عصر ماشین طراحی می شدند مقیاس انسانی نداشتند و بیشتر شرایط عبورو مروراتومبیل ها در طراحی آنها در نظر گرفته می شد.در نیمه قرن بیستم به واسطه  حومه نشینی و فرهنگ اتومبیل درآمریکا سبک جدیدی ازمراکز خرید بزرگ در حومه شهرها به دور از ازدحام مراکزشهرها به وجود آمد.    اولیّن مرکز خرید این چنینی در امریکا بود که در 1931 در دالاس تگزاس افتتاح شد.
در انگلستان این مفهوم به گونه ای دیگردرآمداولیّن پیاده رو به شکل یک منطقه تجاری بودکه شامل مغازه ها وراههای جلوی آنها می شد. در ادامه تکامل معماری مراکز خرید مفهوم مراکز خرید کاملا سر پوشیده به وسیله معمار اتریشی Victor Gruen بسط وگسترش یافت تا جایی که او را پدر مراکز خرید مدرن در امریکا می دانند.
 
به تدریج این گونه جدید معماری تکامل پیدا کرد و Mall نامیده شد مثل  Northgate Mall که در شمال سیاتل واشنگتن در 1950 Northland Shopping Center نزدیک دیترویت در 1954ساخته شدند و همچنین Southdale Center که در  Twin Cities درحومه مینوستوتا در 1956ساخته شد .
از میان نمونه های غیر امریکاییWest Edmonton Mall درادمونتون کانادا که به  مدت 20سال بزرگترین مرکزخرید سرپوشیده در جهان بود را می شود نام برد. در اروپا نیز Dundrum Town Centre در دوبلین ایرلند از نظر اندازه قابل توجه است .
 
یکی دیگر از بزرگ ترین مراکز خرید جهانی که به صورت یک مجموعه متمرکز در یک مکان طراحی شده است  The King of Prussia  mall  است که شامل دو مرکز Plaza at King of Prussia و Court at King of Prussia است و در فیلادلفیا در حومه پنسیلوانیا قرار دارد.
 
از بزرگترین مراکز خرید در دنیا و در آمریکا Mall of Americaاست که در نزدیکی مینستوتا واقع است این مرکز که در 1992افتتاح شده است و 390000متر مربع مساحت دارد.
 
اگر چه چندین مرکز خرید آسیایی از قبیل Kelapa Gadingو Taman Anggrek Mal در فیلیپین و SM Megamall در مالزی و Berjaya Times Square دراندونزی نیز از نظر اندازه قابل توجه است.Golden Resources Shopping Mall در پکن که در اکتبر 2004 افتتاح شد. 
بزرگترین نمونه واقعی  در جهان است که 600000 متر مربع مساحت دارد.هرچند  مساحت Berjaya Times Square در کوالالامپور 700000 متر مربع گفته می شود نمونه دیگر         SM Mall of Asia در فیلیپین است که  در ماه می 2006 افتتاح شد ورتبه سوم را از نظر وسعت در  در جهان داراست و 360000متر مربع مساحت دارد و هنوز در حال توسعه است.Mall of Arabia در دبی که در سال 2008افتتاح خواهد شد با 920000متر مربع مساحت یکی از بزرگترین ها خواهد شد.
 
* مرکز تجارت بين‌المللي دبي 
دبي بدون هيچ رقيبي مرکز تجاري خليج فارس شده است. مرکزي که براي شرکت‌هاي تجاري نمونه مي‌باشد و از نظر وسائل ارتباطي غني و از نظر مقررات بسيار سهم است. در اين بندر که کمتر از 15 ميليون نفر جمعيت دارد، بر 3/2 واردات و حدود 90% صادرات امارات متحده عربي نظارت مي‌شود. برج مرکز تجارت دبي بلندترين ساختمانها در عالم عربي است که کانون و مرکز اجتماعات وسيعي است شامل هتل وسيع، 500 آپارتمان و سه سالن عريض 
ـ اتاق‌هاي جلسات :
اين سالنها براي هر گونه گردهمايي در هر اندازه‌اي شامل انواع کنفرانسها، سمينارها و مهمانيها مي‌توانند مورد استفاده واقع شود.اتاق‌هاي جلسات متعّددي وجود دارد که براي موارد و مقاصد خاص مي تواند انتخاب شوندکه داراي فضايي مناسب وتاجرپسند ونور مناسب با امکان استفاده از تمام منابع و امکانات موجود در هتل بين‌المللي هيلتون( در مجاورت مرکز تجارت) مي‌باشند. 
ـ سالن کنفرانس ـ تئاتر :
با 200 صندلي رديف شده، سيستم ترجمه همزمان، پروژکتور، ميز خطابه سخنراني و امکانات مشابه در اين زمينه‌ها،اين سالن را به محلي مناسب براي برگزاري کنفرانس‌ها و مباحثات معرفي محصولات، تبديل کرده است. ضمناً اتاق رختکن و سن قابليت اجراي نمايش‌هاي تئاتر را نيز در اين سالن‌ ايجاد کرده است. 
ـ سالن سرپوشيده :
به مساحت تقريبي 280 متر مربع(22×5/8متر ) ميتوان با سالن کنفرانس ـ تئاتر همجوارش ادغام گردد و يا بطور مستقل عمل کند که در اين صورت گنجايش 200 نفر در ميهماني، 160 نفر در يک کلاس آموزشي و يا 80 نفر در ضيافت شام را دارد. اين سالن همچون ديگر سالن‌هيا کنفرانس اين مرکز داراي نور طبيعي است ولي قابليت تاريک شدن کامل را نيز داراست. 
ـ اتاق‌هاي گردهمايي : 
تعداد زيادي از اتاق‌هاي اجتماعات خصوصي در طبقه‌هاي چهارم و هشتم وجود دارد که هر يک ظرفيت 10 نفر را دارند و همگي آنها داراي نور طبيعي مي‌باشند. کوچکترين اين اتاق‌ها 23 متر مربع وسعت دارد (6×5/2 متر ) که براي 15 نفر در ميهماني‌ ها و يا 10 نفر بصورت کلاسي آموزشي و سيمنار توضيحي در نظر گرفته شده است. درحالي که نمونه بزرگتر آنها مي تواند يک ضيافت سرپايي را با 80 نفر ميهمان در خود جاي دهد يا يک سخنراني را تا 50 نفر جمعيت و يا سيمنار يا ضيافت نهار را با ميزهاي چيده شده به شکل U براي 30 نفر ترتيب داد. 
ـ سالن اجتماعات اصلي :
براي يک گردهمايي واقعاً بزرگ، سالن شماره 1 با مساحت 3350 متر مربع با امکانات کامل تهويه مطبوع وجود دارد. در اين سالن کنسرت موسيقي با 2000 نفر،مراسم عروسي و مجالس مشابه برگزار مي‌گردد. همچنين براي مواقع بسيار خاص نيز تراس روبازي در طبقه سي و هفتم در نظر گرفته شده است که ديد مستقيمي بر شهر دبي دارد و مي توان مجالس با ظرفيت بيش از 250 نفر در آن ترتيب داد.
ـ دفاتر اجرايي :
براي افرادي که دنبال دفاتري مجهز به تلفن و خدمتکار هستند دفاتري در طبقه هفتم وجود دارد. اين فضاها که امکان زيادي را براي تجار فراهم مي‌کند در سه تيپ و بين 54 تا 92 متر مربع مي‌باشند. همچنين استفاده  از خدمات دفتري مثل صدور و تجديد اجازه خريد، گذرنامه و مترجمين ماهر و همين طور مشاوره با شرکت هاي محلي ممکن است. اين دفاتر تا 3 روز براي اعضاي مرکز تجارت مجاني مي‌باشند.
ـ آپارتمان‌هاي مرکز تجارت :
اين مجتمع مسکوني از جاذبترين محل‌هاي سکونت در دوبي است. آپارتمان‌ها از يک تا سه اتاق دارند. در فاصله‌اي دورتر باشگاه خصوصي ممتازي وجود دارد. 
ـ باشگاه خصوصي :
اين باشگاه دائم در حال تجديد و توسعه است. در حال حاضر باشگاه عالي«هاوس کلوپ» با محيطي جذاب داراي پارک، يک استخر بزرگ (سرد در تابستان و گرم در زمستان)، استخر کوچک،زمين‌هاي تنيس، زمين‌هاي اسکواش و بدمينتون بوده که در کنار استخر يک رستوران و تريا براي صرف غذا در هواي آزاد وجود دارد. 
 
 
 
 
* مجتمع تجاری الماس شرق مشهد 
 
 
 
موقعیت مجتمع: در شهر زیارتی مشهد،انتهای بلوار خیام شمالی، بلوار بهارستان در منطقه نمونه گردشگری.
مساحت زمین: حدود 25,000 متر مربع که در سه ضلع آن خیابان واقع شده است.                    سطح زیر بنای مجتمع : معادل با 80 در صد کل زمین اجرا گرديده معادل 108000 متر مربع     است. سطح محوطه و فضای باز مجتمع:برابر با 20 در صد کل زمین حدود 33000 متر مربع که به عنوان فضای سبز مورد نظر می باشد
مشخصات بنا و واحدهای تجاری : زيربناي مجتمع تجاري معادل 75000 متر مربع که شامل 1238 باب واحد تجاری ، یک کافی شاپ ، یک رستوران فست فود (بوف) یک شهربازی (سـرزمیـن عجـایــب) ، آب نما جامپینــگ ، سالن نماز خانه و اجتماعات بزرگ  پارکینگ طبقاتی رایگان مجموعه های اداری مرتـبط ، بازار چینی ها ،نمایندگی های معـتبر لــوازم خانگی و پوشاک مــارک 5 بـانک رسـمی و آژانس های هواپیمایی و ... 
تاسیسات برودتی و حرارتی : در داخل واحدهای تجـارتی با استفاده از فن کویل و در فضای عــمومی مجتمع بوسیله هواساز و مبرد آن ابزربشن می باشد. 
پارکینگ طبقاتی :
با مسـاحتی بالغ بر 31000 متر مـربع در5 طبقه مجاور مجموعه منظور گردیده است که بوسیله پـل و تونـل مستقیمـاً به مجموعه ارتباط دارد و دارای گنجـایش 1500 دستگاه خــودرو را دارا می باشد. در این پارکینگ 2 دستگاه آسانسور جهت جابه جایی افراد در طبقات پیش بینی و نصب گردیده است . 
نوع نما سازی و پوشش سقف : با تلفـیق سبکهای سنـتـی و مــدرن بــه صــورت تــرکـیــبی شــیشــه،سنگ بایرامیکس و الکوباند می باشد. 
نوع سازه : سازه این مجتمع به صورت ترکیبی از بتن و فلز اجرا گردیده است.
مدت زمان اجرا : از زمان شروع به مدتی بالغ بر 40 ماه شمسی می باشد. 
تاسیسات ساختمانی : سیستم تأمین سرمایش و گرمایش واحدهای تجاری : فن کویل سقفی سیستم تأمین سرمایش و گرمایش فضاهای عمومی : تهویه مطبوع (هوا ساز)سیستم تولید سرمایش و گرمایش: چیلر جذبی شعله مستقیم. 
طراح و آرشیتکت مجتمع :
طراح و آرشیتکت مجتمع تجاری الماس شرق . مهندس خلیل سهرابیان 
وی که متولد 1331 مشهد- ایران می باشد، تحصیلات دانشگاهی را در رشته معماری و شهرسازی در دانشکده معماری و شهر سازی دانشگاه شهید بهشتی تهران گذرانیده و از سال 1350 در این رشته به فعالیت و مشاوره و طراحی و اجرا مشغول می باشد. 
 تجهیزات ساختمانی :
سیستم اعلام حریق ،  سیستم پیجینگ و اطلاع رسانی ، سیستم آنتن مرکزی ، سیستم پله برقی ، سیستم کنترل مرکزی ، سیستم کنترل مرکزی تصویری (دوربینهای مدار بسته) ، سیستم شبکه بیسیم ، سیستم صوت و تصویر مدار بسته جهت ، آب نمای مدرن ، سیستم آسانسور نفر بر، سیستم آسانسور نفر بر پانورامایی، سیستم آسانسور باربر، سیستم کف متحرک ، سیستم برق اضطراری، پخش پیامها و تبلیغات
 
 
 
 
 
 
 
         
 
  
 
 
 
 
     
 
 
 
 
* مجتمع تجاری ستاره فارس 
ـ ایده های طراحی :
در این مجموعه نگرش نسبت به بخش تجاری مجتمع ,بر اساس الگوی رفتاری و عملکردی بازارهای قدیمی ایران بوده است ,در بازارهای قدیمی راستاها و امتدادهای خاصی وجود دارد که برگرفته از ساختار شهری آن زمان بوده و اتصال مابین آنها از طریق چهارسوق هایی شکل می گرفته که تقسیم کننده بازار به اصناف مختلف و مفصل ارتباطی اصلی محور ها بوده است .
وجود غرفه های تجاری درامتداد محورهای متعدد بازار,منجر به شکل گیری روابط سیال و خوانا می شده که مردم(مخاطبین)می توانستند به راحتی مسیر مطلوب خود را بیابند. بر این اساس و تطابق آن با زمان معاصر ,ساختار معماری بخش تجاری شکل می گیرد.
در بخش های تجاری مجتمع محورهای سه گانه ای به موازات یکدیگر تعریف می شوند و عامل ارتباطی آنها به فضاهایی از معماری امروز تبدیل می شود,که تقسیم کننده و عامل ارتباط بصری میان طبقات می باشد.این فضا هم در ابتدا وهم در انتهای مسیر وجود دارد که علاوه بر نیازهای عملکردی, کیفیت فضایی مناسبی را ایجاد می کند (این فضا در معماری void نامیده می شود)
در بخش مسکونی نیز,طراح از الگوهای معماری درونگرا و برونگرای شهرسازی در ساماندهی واحدهای مسکونی معماری ایرانی, بهره برده است.تعریف مجموعه ی همسایگی که یکی از اصول ساختارهای معماری شهری ایرانی است در این طراحی نقش بسزایی دارد.لذا, فضاهای مسکونی در اطراف حیاط مرکزی بزرگی,که متناسب با مجموعه تعریف شده شکل می گیرد و بدین ترتیب در طبقه هشتم فضای سبز و آزاد مورد نیاز واحدهای مسکونی را تأمین می کند و همچون محلات قدیمی فضای واحدی در مرکز,ارتباط عملکردی و احساسی مطلوبی را ایجاد نموده که بر هویت مجموعه مسکونی می افزاید.
قسمت اوّل
ـ ویژگی های طرح معماری :
ساختمان مجتمع تجاری بزرگ ستاره فارس با زیر بنای حدود 43000 مترمربع در 9 طبقه در زمینی به مساحت 5500 مترمربع در خیابان عفیف آباد شیراز طراحی شده است.
در این مجموعه 3 طبقه زیر زمین به کاربری پارکینگ با گنجایش حدود 500 دستگاه خودرو اختصاص یافته است که دسترسی به آن با رمپ عریضی از معبر اصلی میّسرمی باشد.جهت سهولت در حرکت و جلوگیری از ازدحام و ترافیک خودروها دو رمپ موازی در ضلع شرقی پارکینگ جهت رفت و آمد و دسترسی به طبقات تعبیۀ شده است.3 طبقه بعد دارای کاربری تجاری می باشد که 400 واحد را در برمی گیرد.الگوی عملکردی در هر طبقه تجاری بر اساس ساختاری ساده و روابطی سیال شکل می گیرد بدین ترتیب که به موازات 3 محور موازی در امتداد شرقی ـ غربی واحد های تجاری شکل می گیرند.این 3 محور در ابتدا و انتها و منطقه میانی به یکدیگر مرتبط می شوند.این محور های 3 گانه علاوه بر ایجاد ارتباط تاسیسات را در خود جای می دهند و آن را در زیر سققف کاذب های خود مخفی کرده اند.جهت ایجاد تنوع در روابط عملکردی نقاط عطفی در ساختار مجموعه در نظر گرفته شده است.بدین منظور در ابتدا و انتهای محور میانی2 فضای دایره ای شکل(void)وجود دارد که الگوی رفتاری را تغییر می دهد و ارتباط بصری میان طبقات را میّسر می سازد.
طراح از این نقاط عطف جهت ارتباط عملکردی نیز بهره برده ,به گونه ای که درهر وید، دو دستگاه پله برقی به موازات یکدیگر نصب می شود و دسترسی به سایر طبقات تجاری و شهر بازی را امکان پذیرمی سازد.
مجموعاً 12 دستگاه پله برقی (4دستگاه در هر طبقه)فعال خواهد بود.
طبقه بعد بخش تفریحی مجموعه است که ضلع غربی آن به شهر بازی اختصاص یافته است و شامل بخش بیلیارد و بولینگ و دیگر وسایل تفریحی است.در ضلع شرقی این طبقه مجموعه اغذیه فروشی در 7 غرفه به منظور فروش اغذیه ای که سریع طبخ می شود(Fast Food)پیش بینی شده است که دسترسی به آن هم از شهر بازی و هم به صورت مستقل از معبر اصلی از پلکان و آسانسور جنوب شرقی مجموعه امکان پذیر می باشد.
در طبقه هشتم و نهم در ضلع شرقی در 2 طبقه رستوران و در ضلع غربی مجموعه مسکونی در نظرگرفته شده است.مجموعه همسایگی واحد های مسکونی در اطراف یک حیاط مرکزی تعریف شده که علاوه بر روابط صحیح همسایگی نور مطلوب و فضای سبز مورد نیاز واحد ها را فراهم می آورد.دسترسی مستقل از کوچه ضلع جنوبی مجموعه به بخش مسکونی اختصاص دارد که مانع تداخل عملکردی بخش های تجاری و تفریحی با این مجموعه می شود.
رستوران مجموعه در 2 طبقه طراحی شده که در طبقه هشتم سالنی در امتداد شمالی جنوبی است ومنظری گسترده از شهررا درپیشرو داردو با پلکانی به رستوران فوقانی که به فرم استوانه طراحی شده مرتبط می شودکه چشم اندازهای متعّددی از تمامی وجوه رابه بیننده عرضه می کند.     نمای اصلی ساختمان در دو ضلع شرقی و بخشی از ضلع شمالی به خوبی قابل رویت است که به علّت ابعاد آن,از جنس شیشه و استیل,در پوشش آن استفاده شده تا با توجّه به ویژگی های مصالح,حجم سبکتر و شفاف تر جلوه کند.
در این مجموعه از استفاده ناهماهنگ و نا مطلوب متریال جلوگیری شده تا حجم، خلوص خود را حفظ کند. مشاهده ی احجام و ریتم حرکتی که در نما دیده می شود,یاد آور این مهّم می باشد که علم سازه در تلفیق با خواسته های معماری, قابل شکل گیری است و در یک معماری ایده آل بایستی علم سازه بتواند جلوه های معماری را آشکار نماید تا هماهنگی کاملی میان آن دو برقرار شود. طراحی داخلی مجموعه (کفسازی طراحی سقف ها بدنه و نور پردازی) جهت اشاره به محورهای حرکتی و ارتباطی اصلی و نقاط عطف عملکردی می باشد.اشاره به سادگی خلوص و روابط سیّال از ویژگیهای برجسته ی این طرح می باشد.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
(یک نمونه از پلان مجتمع تجاری ستاره فارس)
* مجتمع تجاری ـ مسکونی زیست خاور مشهد 
مجتمع تجاری ـ مسکونی زیست خاور مشهد به عنوان یکی از بزرگترین و مشهورترین مجتمعهای تجاری ایران به حساب می آید و گفته می شود.که در اوان ساخت به گونه ای خاص در زمان خود در خاورمیانه منحصر به فرد بوده است اگر چه به نظر می رسد که یک رابطه معقول و منطقی میان یک مجتمع تجاری با یک مجتمع اداری بر قرار می شود .
ولی مجتمع تجاری مسکونی زیست خاور مشهد از موفق ترین نمونه ها در ارتباط و همبستگی میان یک مجتمع تجاری مسکونی می باشد .
اگر بخواهیم توضیحی اجمالی و نه چندان موشکافانه در مورد موقعیت و قرارگیری مجتمع در درون سایت شهری داشته باشیم می توانیم در میان شریانی که از میدان شهدا شروع شده به سایت تفریحی کوهسنگی ختم می شود در نظر بگیریم میدان تقی آباد و به عنوان عنصر سازمان دهنده به سایت اطراف مجموعه به خصوص چهار خیابان اصلی دانشگاه،بهار،احمدآباد و کوهسنگی به حساب می آید.این خیابانها به صورت راسته هایی تجاری برخی در مقایس منطقه و برخی در مقیاس فرامنطقه کارکرد دارند.و شامل پاساژهایی تجاری می باشد.ترکیب در راسته تجاری با راسته مسکونی (کوهسنگی) از نکات جالب توجّه سایت به شمار می رود.
شاید تأثیر این دو راسته را به توان در تبدیل خیابان کوهسنگی از نوع کاربری تمام مسکونی به تجاری دید جایی که زیست خاور مطرح می شود سینما آفریقا به عنوان یک فضای کاملاً تفریحی و فرهنگی ارتباط بسیار با مجتمع تجاری زیست خاور بر قرار می کند بسیار دیده می شود که خانواده ها یک شب فراغت خود را در این محل صرف می کنند و قبل یا بعد از استفاده از سینما از مجتمع تجاری بازدید و احیاناً خرید به عمل می آورند.
مجتمع زیست خاور در یک بسته بندی کلی به دو قسمت تقسیم می شود :
الف) توده تجاری مشتمل بر چهار طبقه 
ب ) برج مسکونی شامل واحدهای مسکونی با پنج تیپ مختلف در چهارده طبقه 
یان مجتمع در جبهه های مختلف و با توجّه به کاربریهای مختلف که ارائه می دهد ورودیهای متنوعی داشته و به هر یک از قسمتها به طور جداگانه سرویس می دهد .
ورودی اصلی مجتمع همان ورودی است که درفاصله کمتر نسبت به میدان تقی آبادقرار می گیرد ورودی که جوابگوی خیل عظیمی از خریداران است که در مقیاس فرا منطقه قرار می گیرد.
 و به طبع آن طراحی آن بر اساس یک سری عناصر بصری برای شخصیت بخشیدن به ورودی می باشد اولیّن قدم برای رسیدن به این هدف خالی از ناحیه از توده برای تعریف فضایی خاصّ که می تواند از نظرهای مختلفی مورد بررسی قرار گیرد می باشد .
از دیگر ترفندها می توان به دیوار مورب و پلکان فضای آزاد اشاره کرد این فضا با توجّه به نقشی که ایفا می کند باید یک سلسه مراتب فضایی تقسیم شود .
این سلسه بندی فضایی در ابتدا با پیش فضایی تعریف می شود که از یک در ارتباط با پیاده رو و از طرف دیگر با سه پله اختلاف سطح در ارتباط با حریم اصلی فضای آزاد مجتمع تجاری قرارمی گیرد این اختلاف سطح ما را به فضایی وراد می کند که به سمت ورودی هدایت       می شود و این سلسه مراتب فضایی به ترتیب فضای باز و نیمه باز می باشد دیوار با توجّه     زاویه ای که دارد باعث تشدید حس حرکت به سمت ورودی می باشد پله در این فضا ایفا کننده و نقش عملکردی بصری ورودی می باشد که البتّه نقش مؤثر بصری آن از اهمیّت بیشتری برخودار است نقش عملکردی این پله ارتباط با طبقه 1+ می باشد.
در داخل مجتمع تجاری فضاهای ارتباطی به دو دسته تقسیم می شوند :
شامل ارتباط های عمودی و افقی که ارتباط های عمودی به سه دسته تقسیم می شوند :
1- پله برقی 2- آسانسور 3- پلکان معمولی ارتباط های اصلی و درجه یک طبقه همکف در میدان گاه مجموعه همکف به حساب می آیند.قرارگیری پله برقی در مقابل ورودی اصلی امکان دسترسی را مطلوب را در فاصله کم با دید مناسب محقّق می سازد چرخش وید به عنوان یک عنصر مرکزی که با حفظ تعادل کل مجموعه باعث سازماندهی عناصر عمودی می شود نحوه  قرارگیری پلکانهای فرعی در انتهای دو راهروی اصلی موازی با هم طوری است که نسبت به مرکز یک حرکت ضربدری در پلکان ایجاد شده است. ارتباط های افقی در ساختار کل مجموعه در مجموعه در طبقه همکف حول چهار راستای اصلی شکل گرفته که دو به دو موازی می باشد و راهروهای فرعی در امتداد این چهار راستای اصلی قرار گرفته که دو به دو موازی می باشند و راهروهای فرعی در امتداد این چهار راستای اصلی قرار گرفته اند که فضای تجاری با تناسبات مختلف در اطراف آن شکل گرفته اند.
طبقه همکف تقریباً مساحتی در حدود 4040 هزارمتر مربع از فضای تجاری را اشغال می کند که شامل 150 مغازه خواهد بود.طبقه 1ـ شامل : واحدهای تجاری پارکینگ،انبار و تأسیسات بوده که مساحتی تقریباً 5000 متر مربع از فضای تجاری را در بر می گیرد.
طبقه 2- شامل: پنج فضای کلی بوده که عبارتند :از فضای تجاری،پارکینگ و تأسیسات و سالن بولینگ و فضای تجمع طراحی شده در میدانگاه اصلی که این عناصر در جنبه های اجتماعی ، ورزشی وتفریحی نقش ایفا می کنند این طبقه فضایی به مساحت 3885 متر مربع از فضای تجاری اشغال می کند و شامل : 50 باب مغازه است.طبقه 1+ نیز علاوه بر واحدهای تجاری شامل : فضای میدانگاهی با آبنما یک رستوران و فضاهای تفریحی و ورزشی مانند استخر و سونا و تریا می باشد.طبقات بالاتر مجتمع به واحدهای مسکونی اختصاص دارد که به طور کلی آپارتمانها به دو دسته تقسیم می شوند :
آپارتمانهایی که دارای نشیمن به ارتفاع 2 طبقه می باشد و آپارتمانهایی که ارتفاع قسمت نشیمن آن درحد یک طبقه می باشد که آپارتمانهای نوع اوّل در قسمت فوقانی برج و دسته دوّم در قسمت تحتانی برج قرار دارد نورگیری آپارتمانها از دو قسمت شرقی و غربی تأمین می شود که برای استفاده از نور غرب از تراس در کلیه آپارتمانهای استفاده شده است.به طور کلی این مجتمع در زمینی به مساحت 10 هزار متر مربع بنا گردیده است با 70 هزار متر مربع زیر بنا در 17 طبقه و ارتفاع 60 متر یکی از عظیم ترین ساختمانهای تجاری ـ مسکونی می باشد این ساختمان در مقایسه با مجموعه های مشابه با داشتن 700 واحد تجاری در 4 طبقه و پارکینگ با ظرفیت 400 اتومبیل در 4 طبقه و 200 واحد مسکونی با انضمام تأسیساتی از قبیل 6 دستگاه پله برقی 7 دستگاه آسانسور مسافری و باربرـ برق کابل اضطراری و مدرترین تجهیزات سرمایشی و گرمایشی و دستگاه تهویه و دفع فاضلاب و تهویه مطبوع در خاورمیانه بی نظیر می باشد.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
                       ( مجتمع تجاری و مسکونی زیست خاور مشهد)
ـ  مشخصات پروژه « مجتمع تجاری ونوس انزلی » 
   کل پروژه دارای 896 واحد تجاری می باشد.
 
مساحت عرصه : 25500 متر مربع    زیر بنای کل: 52000 متر مربع
طبقه همکف    طبقه اول    طبقه دوم    طبقه سوم
 
344 واحد تجاری     
362 واحد تجاری
کافی شاپ
بانک     
190 واحد تجاری
77 واحد اداری
2 غرفه نمایشگاهی
رستوران
آشپزخانه
باشگاه بیلیارد
کافی نت
     
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 ـ مشخصات پروژه « مجتمع تجاری گلبهار »
 کل پروژه دارای 72 واحد تجاری می باشد.
 
 
مساحت عرصه : ...........     زیر بنای کل : 6162 متر مربع
طبقه زیر زمین    طبقه همکف    طبقه اول    طبقه دوم
 
تاسیسات     
40 واحد تجاری
بانک
سرویس بهداشتی
نماز خانه
اتاق برق
کافی شاپ
اطلاعات
     
32 واحد تجاری
بانک
سرویس بهداشتی
رستوران
واحد مدیریت
اطلاعات
     
6 واحد تولیدی
8 واحد اداری
 
 
260 متر مربع    2293 متر مربع    2630 متر مربع    979 متر مربع
 
 
 
 
 
 
 
* نتیجه گیری بررسی نمونه های تطبیقی (مشابه)
از بررسی نمونه های مشابه به مواردی دست می یابیم که می تواند در طراحی یک مرکز خرید موفّق ما را یاری کند در زیر به برخی از این موارد اشاره شده است .
ـ توجّه به محل قرار گیری پروژه وهمجواری با خیابانها و میادین اصلی شهر
ـ قرار گیری مجموعه در میان محلات مسکونی 
ـ همجواری با فعالیت تفریحی،فرهنگی، ........
ـ در نظرگرفتن ورودی در جبهه های مختلف بنا 
ـ استفاده از ورودیها مجزا برای کاربریهای مختلف 
ـ استفاده از عناصر بصری در طراحی ورودی برای شخصیت بخشیدن به آن 
ـ استفاده از پلکان در فضای آزاد برای دسترسی مستقیم به خدمات طبقه اوّل 
ـ رعایت سلسه مراتب فضایی در ورود به مجموعه 
ـ تشدید حس حرکت با استفاده از طراحی مناسب در ورودی 
ـ استفاده از سه نوع ارتباط عمودی از راه پله – آسانسور – پله برقی در مجموعه 
ـ قرارگیری ارتباط عمودی در مقابل ورودی اصلی با امکان دسترسی آسان در فاصله کم ودید  مناسب 
ـ استفاده از وید و چرخش آن برای سازمان دادن به کل مجموعه 
ـ استفاده از فضاهای تجاری با تناسبات مختلف 
ـ طراحی فضاهایی برای فعالیتهای اجتماعی ورزشی و تفریحی در فضاهای تجاری 
ـ ایجاد پارکینگهای اختصاصی 
ـ استفاده از حیاط مرکزی برای گذارندن اوقات فراعت و تفریحات سالم 
ـ استفاده از شیب سایت برای دسترسی پیاده به دوطبقه 
ـ قرارگرفتن رستورانها،کافی شاپ ها و فروشگاههای شاخص در ارتفاع 
ـ استفاده از عوامل جذاب ماننددریاچه مصنوعی،المان نمایش عناصر ویدئویی در مرکز مجموعه 
ـ ابجاد نقاط عطف برای توقف و تماشا 
ـ بهره گیری از چشم اندازهای مجموعه به خارج 
ـ استفاده از فضای پذیرایی ـ تفریحی در مرکز مجموعه و در گیر کردن آن با فضای تجاری 
ـ استفاده از خدمات رفاهی برای جلب مشتری 
ـ ارتباط مستقیم از پارکینگ ها به هر طبقه 
ـ توجّه به حمل و نقل عمومی و ارتباط آن با مجموعه 
ـ سعی در طراحی و خلق فضاهای به یاد ماندنی 
ـ استفاده از فضاهای باز و بسته متناسب در طراحی مراکز خرید 
ـ استفاده از فروشگاههای بزرگ در محلهای مناسب و فضاهای تجاری 
ـ توّجه به دکوراسیون داخلی در طراحی مجموعه 
ـ استفاده از رنگ و نور پردازی برای هدایت کردن توّجه خریداران به کالاها
ـ استفاده از آینه برای گسترش بصری فضا 
ـ  استفاده از پانلهای متحرک در فضاهای داخلی فروشگاه ها 
ـ  تفکیک فضاهای داخلی فروشگاه (فروش ـ امتحان کالاـ دفتر فروشگاه و ...... )
ـ ایجاد دید از بیرون مغازه به درون آن 
ـ طراحی فضای استراحت و نشستن در داخل مغازه
 
 
 
 
 
 
 
 
     
 
        فصل پنجم
مطالعات اصول و ضوابط طراحی
مراکز تجاری
 
 
 
 
 
* عوامل شکل گیری فرم
در آغاز بررسی مطالعات در مراکز تجاری بهتر است به اختصار به عوامل شکل گیری فرم بپردازیم که به شرح ذیل می باشد :                                                             
ـ کف : کف داخل توده ـ کف داخل فضا اولیّن و مملوس ترین راه درک عملکرد است در مبانی ادراک فضا یک اصل مهم این است که با خیال آسوده روی کف فضا پا بگذاریم و اطمینان داشته باشیم با توّجه به تعریف فضا نحوه برخورد با کف متفاوت می شود . مثلاًکف آمفی تأترکفی پله و شکسته است به منظور تأمین دید و واخنش صدای.کف ویدها در تجاری عموماً صیقلی و درخشنده است امّا کف واحدهای تجاری لغزنده نیست رنگی آرام و دلنواز دارد که نور را خیلی منعکس نمی کند و درخشنده است .          
کف در داخل فضا به اندازه کف داخل توده با اهمیّت است مثلاً یکی از راههای نفوذ فضا به داخل استفاده از خطوط کف پوش است که در واقع ادامۀ صحبتهای به داخل نفوذ کرده است با کف سازی می توان عملکردها را از هم تفکیک کرد مثلاً حوزه عبور عابر .                     
ـ دیواره ها : یکی از عوامل جذب در مکانهای تجاری نمای بیرونی است مقصود ظاهرخارجی مجتمع تجاری از دید عابرین است . باید به گونه ای باشد که توجّه عابرین را برانگیزد و معین کننده عملکرد تجاری مجموعه باشد .علاوه بر این تنوع احجام نماها می تواند عامل مهمّی در جذابیت باشد.که استفاده از نور و رنگ در دیواره های تجاری برای تمایزش از ساختمانهای مجاور به کار می رود .                                                                
ـ نما : احجام و نماها معمولاً از طریق فضاهای حرکتی و باز قابل درک است .یکی از عوامل نمای مجموعه است که متشکل از نمای خارجی و نمای داخلی است .                          
نمای خارجی : شامل فضای باز مجموعه و حجم و سیمای کلی مجموعه .                      
نمای داخلی : شامل ویترین،عناصر تزئینی،بخش های نمایشی داخل فروشگاه ها و ....... درطراحی احجام و نماها باید سعی شود ضمن اینکه هر فضایی بنابر نوع کاربری آن دارای حجم نمایی متناسب با آن کاربری گیرد شاهد پیوند متعادلی میان این اجزاء با یکدیگر و رسیدن  به وحدت شکلی و تعریف شده در کل باشیم .                                                   
ایجاد فضاهای پر وخالی،ریتم،تکرار،تعادل،و تنوع مصالح از عواملی است که در طراحی نماها باید مد نظر باشد . 
ـ ورودی : با توجه به خصلت تجاری ورودی باید جذاب و خوانا و دعوت کننده باشد درگیری فضاهای جلوی تجاری با پلازاهای شهری می تواند به تصدیق بیشتر فضای ورودی و خواناتر شدن آن کمک کند . ورودی می تواند با کف وسقف و جداره های متفاوت از سایر قسمتهای توده تعریف شود . تغییر فرم توده در فضای ورودی می تواند راه حل دیگری باشد . مثلاً : کنار رفتن دو توده حجمی که در فرصتی برای تعریف فضای ورودی ایجاد شود. یا ممکن است اصلاًحجمی متفاوت برای قسمت ورودی در نظر گرفته شود.                              
برای تعریف مسیر ورودی از المانهای مختلف مثل پرچم ها- المانهای طبیعی درخت و مسیر آب و بازی نور و ..... می توان کمک گرفت .                                                                                                                                      
ـ پنجره : به عنوان یک عنصر مهّم در دیواره ها قابل بررسی است .اولیّن عملکرد پنجره (بازشو) در تجاری تبلیغ است که با سطوح است که با سطوح بزرگ خودش به نوعی عملکرد ویترین ها را می تواند داشته باشد .                                                                             
پنجره نیز عملکرد هایی در داخل تأمین می کند .امکان برقراری ارتباط بصری با بیرون در برخی فضاها مثلاً در رستوران که چشم انداز مطرح می شود .و ورود نور به داخل (ضرورت ورود نور به داخل فضا در مبحث نور بررسی می شود)                                                     
یک حجم شفاف پویا (پله ها) با یک حرکت نواری و سبک و نیمه شفاف به یک توده نسبتاً شفاف به یک توده و سر انجام به یک توده کاملاً شفاف می رسد .                                 
آسانسورها تک به تک نوار شفاف شیشه ای در سرتاسر برج نمود پیدا کرده اند و این امر به علت خصلت تجاری است که بار جمعیتی و حرکت مردم را به رخ بکشاند و به بیرون منتقل کند 
ـ نور : وسیله ای برای ایجاد فرم،کیفیت و کمیت فضا است. رنگ ونور بر مشاهده ودرک حجم وجرم مؤثراست .مفاهیمی چون اندازه،موقعیت،شکل،تکرار بازشوها و مواد سطحی ،بافت رنگ در تعدیل کردن قبل و بعد نیز در طول ورود به پوستۀ ساختمان همگی مربوط به بحث نور به عنوان یک ایده طراحی هستند .داخل شدن نور طبیعی می تواند نتیجه تصمیمات طراحی روی صفحه نما و مقطع ساختمان باشد . نور می تواند سازه،هندسه،سلسله مراتب،ارتباطات واحد، جذبه کل،تکراری به مجرد،سیرکلاسیون را تقویت کند .                                           
ـ رنگ : رنگها در روان انسان اثر می گذارد و عکس العمل های احساسی را در انسان بر      می انگیزند.اثر فضایی رنگها دارای عوامل گوناگونی است. نیرو و قدرت رنگها در عمق آنها در خود نهفته است گرمی و یا میزان و وسعت رنگها موجود است.اثر بعد فضایی رنگها را می توان با روی هم قرار دادن یا به صورت مورب چیدن یا تجمع آنها ایجاد نمود.استفاده از رنگ در  بدنه ها ممکن است در جهت دستیابی به یک نظام باشد. در معماری تضاد سردی ـ گرمی در نمایش پرسپکتیو وفضا به کار می رود. جایگزین نمودن و جهت رنگ ها به همدیگر در کمپوزیسیون رنگی اهمیّت دارند.                                                                                  
ـ مقیاس : یکی از فاکتورهای تأثیر گذار روی شکل فرم مقیاس است.
مقیاس به دو صورت تعریف می شود 1- مقیاس شهری 2- مقیاس انسانی                       
مقیاس شهری : پروژه تجاری باید با مقیاس شهری بدلیل خصلت تجاری بودن شاخص باشد.  (قسمت اداری ـ اقامتی پروژه مورد بررسی در مقیاس شهری مطرح شده است )
مقیاس انسانی : از مقیاس شهری کوچکتر است.تجاری های خرد و درشت در این مقیاس مطرح هستند. پس به این نتیجه می رسیم که صفحات نما و سایرجزئیاتش در دومقیاس شهری و انسانی متفاوت است. در ضمن ابعادواندازه صفحات نما رابطه مستقیمی با تناسبات بازشوها در آن سطوح خواهند داشت.                                                                           
ـ رابطه فرم و فضا : غلبه فضا بر فرم ، غلبه فرم بر فضا                                           
غلبه فضا بر فرم : قسمت پایین مجموعه تجاری به صورت نواری افقی عقب نشینی کرده است  و سبب تقسیم نمای خارجی به دو قسمت می شود که مخصوصاً در شب با کمک بازی با نور و سایه کاملاً مشهود است.و در واقع نوعی سلسله مراتب برای رسیدن از فضای باز بیرون به فضای بسته داخل ایجاد شده است .هر چه غلبه فضا برفرم بیشتر باشد فرم شفاف تر و سیال تر و پویاتر می شود.در قسمت بالای پشت بام توده به نفع فضا کنار رفته وفرصتی برای ایجاد roofgarden و فضاهای استراحت و بازی کودکان فراهم شده است .
غلبه فرم بر فضا : در فرم اداری ـ اقامتی غلبه بر فضا مشهود است .     
* جمع آوری مبانی نظری : (درطراحی فضای تجاری)
تردی نیست که منظور اصلی پس از تولید یک کالا، فروش آن است و موفقیّت یک سیستم تجاری درآن است که بتواند به بهترین نحو،بدین مقصود نایل شود. برای دستیابی به این هدف مجموعه تجاری علاوه بر آنکه می بایست در مکان مناسبی قرار داده شود تا برای مراجعه کنندگان جذابیت لازم را داشته باشد. مهّم تر از آن در طراحی یک مرکز تجاری یکی از مسائل حائز اهمیت خواهد بود شامل :
عوامل بصری ـ غیر بصری آن است . به اختصار به این عوامل مهّم اشاره می کنیم :                                                       
* عوامل بصری
یک مرکز تجاری علاوه برداشتن عملکرد مناسب برای مشتری دارای جذابیت بوده و در او میل و کشش به حضور در فضا را ایجاد کند این مجموعه موارد تحت عوامل بصری به شرح ذیل قابل طرح خواهد بود .                                                                                            
ـ حجم و نمای مجموعه یکی از عوامل مهم در جذب مشتری است که لزوم صرف زمان بیشتر برای تحقق یک طرح مناسب را می طلبد                                                          
ـ ورودی از مهّم ترین مسائل در طراحی مراکز تجاری بوده که به عنوان اوّلین نقطه برخورد مشتری با فروشگاه در جذب او به داخل مجموعه نقش به سزایی را ایفا خواهد کرد. در ضمن این که در محلی قرار داده شود که پاسخگویی حجم ورود و خروج مراجعان نیز داشته باشد .
ـ طراحی فضای باز مجموعه به گونه ای صورت پذیرد که ضمن ایجاد فضای جذاب امکان استراحت موقت مراجعان نیز میسر شود .                                                          
ـ انتخاب مصالح مورد استفاده درمراکز تجاری از دیگر موارد مهّم مورد مطرح می باشد زیرا علاوه بر تأمین بحث زیبایی و ایجاد هارمونی در مجموعه می بایست دارای دوام بالا و حداقل نیاز به تعمیرات باشد زیرا حجم بالای آمد و شد اینگونه فضاها و نیز زمان کاری بالا که عموماً نیمی از طول روز یا کمی بیش تر است امکان تعمیرات را به حداقل می رساند.                
ـ نور پردازی به عنوان یکی از مسائل با اهمّیت در طراحی این مراکز مطرح است زیرا علاوه بر تأمین روشنایی مناسب در بعضی بخشها نظیرکالاهای لوکس تزئینی و پوشاک وجود نور مناسب   بر تصمیم گیری مشتری تأثیر گذار خواهد بود.
حجم و نمای ساختمان :
حجم نمای خارجی نیز باید به گونه ای باشد که مشخص کننده عملکرد تجاری مجموعه باشد علاوه بر ین،تنوع اجسام و نماها می توانند عامل مهمی در جذاب نمودن یک مرکز تجاری گردد. دربحث نما باید اوّل به این موضوع اشاره شود نمای بیرونی مقصود ،ظاهر خارجی مجموعه تجاری از دید عابرین است و باید به گونه ای باشد که توجه عابرین برانگیزد. فضاهای باز وعبوری پر رفت وآمد،مهیج و پر تحرک بوده و فضاهای مکثی نیز جهت استراحت مراجعین داشته باشد .فضاهای سبز، درختان، مجسمه،آب نماها و...... مواردی هستند که یک فضای تجاری را زنده می کند که در بُعد معماری هر متریال یا موادی که برای نما استفاده می شود برای خودش دارای تعریفی خاصی است، بطور مثال: استفاده از آجرنما در فرهنگ ایران بیشتر برای ساختمان های مسکونی متداول است و کاربرد سنگ های بزرگ مقیاس در ساختمان های اداری مرسوم است. باید ابتدا نمایی برای مجتمع های تجاری در نظر بگیریم که علاوه بر اینکه به اقلیم و فرهنگ آن منطقه مرتبط باشد همچنین نشان دهنده یک مرکز عمومی و عظیم می باشد.    مانند: شیشه های سکوریت ورق های کامپوزیت و امثال اینها. یکی از دلایل انتخاب چنین موادهایی باز بودن دست طراح در چگونگی استفاده از متریال ها می باشد، چرا که اینگونه نماها را می توان تا اندازه های بزرگ مانند یک متر وحتی بزرگتر تهیّه و اجرا نمود و یکپارچگی نما خود به سلاوت مجتمع کمک زیادی خواهد کردو مشتریان را به ورود به مرکزی بزرگ و قدرتمند دعوت می نماید.
در نمای داخلی مرکز خرید،طرح های گرافیکی،علائم راهنما،سمبل های مرکز خرید وانتخاب رنگ از عناصر مهمی هستند که بر خریدار تأثیر می گذارد .
 
ورودی ساختمان :
اولین چیزی که دریک ساختمان به چشم می خورد ورودی ساختمان است که اغلب مواقع با نمای ساختمان یکپارچه می باشد اما  ساختمان ها و مجتمع های تجاری برای اینکه به رهگذران و خریداران نشان دهند که ساختمان یک مجتمع برای بازدید عموم است حتماً باید برای پروژه یک ورودی منحصربه فرد و جذاب تعریف نمایند تا شهروندان به سمت این مراکز کشیده شوند.
استفاده از فرم های متضاد با معماری محّل ـ همچنین کاربرد پرسپکتیو در حجم ورودی و ایجاد شکستهایی برای پر و خالی کردن حجم دعوی ازگزینه هایی است که می توان درطراحی ورودی این گونه ساختمان مدنظر قرار داد. ورودی درمراکز تجاری به دو قسمت تقسیم می شود ورودی سواره رو که به پارکینگ ختم می شود ورودی پیاده که باید مستقیم به داخل ساختمان، عابرین را هدایت کند.وجود سایبانهای،ستونهای دارای علائم هدایت کننده یا یک طرح دیواری در ورودی و چشم اندازهایی که دارای درخت،آب نما،وعناصر هنری و نورپردازی هستند در ارائه محیطی زنده وجذاب بسیارموثر می باشند.                                                  
حیاطهای مرکزی اصلی :
در طراحی،این مراکز ورودیها و حیاطهای مرکزی از اهمیّت بسیار زیادی بر خوردارند. چراکه
این فضاها می بایست کانون جذب خریداران و دیدارکنندگان باشد.عناصر مهیج از قبیل گنبدهای شیشه ای،فواره ها،چشم اندازهای مختلف،پلکانهایی باطرحهای ویژه،پله های برقی،آسانسورهای شیشه ای از رموز موفقیت این مراکز محسوب می شوند .
وید : 
وید عبارتست از نوعی گشایش عمودی برای بر قراری ارتباط قائم بین طبقات مختلف در بنا کاربری وید شامل : برقراری ارتباطات بصری و نورگیری است که به نوعی در حجم خارجی نیز شامل می گردد.
انواع وید از جنبه برقراری ارتباط عمودی :
وید از این لحاظ به چند صورت کلی شکل می گیرد
اوّل : ویدهایی که به صورت سرتاسری بوده از طبقه همکف تا سقف مجتمع تجاری ادامه       می یابند 
دوّم : ویدهای که در طبقات خاصی شکل می گیرد مثلاً از طبقه همکف تا طبقه دوّم یا سوّم یک وید از طبقه دوّم به نورگیری و ارتباطات بصری مورد نیاز در طبقات این ویدها به وجود       می آیند .
وید در یک طبقه بندی کلی دیگر به لحاظ شکل و حجم ظاهری به چند دسته تقسیم می شود اشکالی از قبیل استوانه،مکعب ومخروط که هرکدام دارای ویژگیهای خاص خود می باشند.البتّه ویژگیهای هر یک از این احجام شرایط خاصی را برای ما فراهم می آورد به طور مثال ویدهایی که که به شکل مخروط وارونه هستند امکان تسلط و دید بیشتر از طبقات بالا به پایین و بالعکس از طبقات پایین به بالا را فراهم می سازد. امّا در جاهایی که احجامی مانند استوانه و مکعب استفاده می شود معمولاً طبقات مختلف از لحاظ دید دارای ارزش یکسانی می باشد.
نکته دیگری در بررسی دید منظر است عوامل از قبیل ابعاد وید و ارتفاع طبقاتی است که به وسیله وید به هم ارتباط دارند.هر چه ابعاد وید و ارتفاع طبقات بیشتر باشد امکان ارتباط بصری بیشتری بین طبقات بر قرار می گردد و بالعکس در ویدهای با ابعاد کوچکتر و ارتفاع طبقات کمتر زاویه دید و امکان ارتباط کاهش می یابد .
ـ وید دارای سه عنصر مهم و اصلی می باشد که شامل سقف،بدنه ها،کف می باشد 
اوّل : سقف می تواند به نوعی شاخص شده دارای سازه و بافت متفاوت از سقف کل مجموعه باشد و در فرم خارجی مجتمع تأثیر گذارد.
دوّم: بدنه ها در وید عموماً شامل یک سری فلاورباکس یا جداره های شفاف با ارتفاع کم هستند و این امکان را فراهم می آوردندکه ناظر اتفاقاتی را در طبقه همکف می افتد نظاره گر باشد 
سوّم: سومین و مهمتّرین عنصر یک وید کف آن می باشد که می تواند پذیرنده عملکردهای متفاوتی باشد در برخی مجموعه ها با قرار گرفتن یک عنصر شاخص در مرکز و فضای اطراف به عنوان محّل رفت وآمد و استراحت خریداران در نظر گرفته می شود و یا مکانی با کاربری رستوران و یا کافی شاپ می باشد.علاوه بر این در برخی مجموعه ها وسیع تر این فضا به مکانی برگزاری مسابقات یا قرعه کشی وتجمع خریداران اختصاص می یابد.
چون دارای این ویژگی است که خریدارن از طبقات بالایی نیز می توانند برای تماشای مراسم و یا مسابقات استفاده نمایند .
در برخی دیگر از مجموعه ها این فضا جهت بازی کودکان اختصاص می یابد.چون در این مجموعه ها افرادی که با کودکان خود برای خرید مراجعه می کنند اصولاً به مکانی برای کودکان نیاز دارند که وید با توجّه به امکان دید و نظارت هم از طبقه همکف و هم طبقات بالا مکانی مناسب برای بازی کودکان می باشد.برخی عناصر نیز در وید امکان شکل گیری دارند از قبیل عناصر ارتباطی عمودی و افقی مانند پله برقی و آسانسورهای شیشه ای و یا پله های ارتباطی افقی که در طبقات بالا شکل می گیرند.   
ـ نور‌پردازي در مراکز تجاري :
در بُعد معماری ساختمان های عمومی بحث نورپردازی بصورت علمی مطرح می شود، علمی که اگر با هنر و خلاقیّت ادغام شود چه بسا از خیلی از مواردی که درساختمان حرف اوّل را       می زند بهتر به چشم می خورد.اجسام از خود هیچ نوری را ندارند و این وظیفه ی طراح و نورپرداز است که با تابش نورهایی با طیف های خاص و رنگ های متفاوت ماهیّت هر نوع جسم را نمایان کند.علاوه بر نور پردازی نمای درونی مجموعه،نور پردازی نمای خارجی هم مورد توجّه قرارگیرد که این امر به کمک نور افکن ها، نورهای حلقه ای امکان پذیر است . وضع ظاهر مجموعه در شب چه از نظر ساختمان وچه از نظر فضاي باز بايد به دقّت مطالعه شود، چون در مراکزي که در ساعات شب نيز کار مي‌کنند مقدار زيادي از خريد شبانه انجام مي‌شود. در بعضي از نقاط اصولاً نور نقش عملکردي وايمني دارد، همانند محل‌ هاي اتومبيل‌رو، پارکينگ‌ها، بارانداز و ... در نتيجه انتخاب صحيح وسايل نورپردازي علاوه بر ايمني به زيبايي مجموعه نيز کمک مي‌نمايد. 
به طورکلي هنگام طراحي مراکز خريد با ابعاد وسيع عمل نورگيري سقفي استفاده از (آویزهای تزئینی لوسترها،چراغ های ستونی و .... )الزامي است. البتّه بايد نور در روز بصورت کنترل شده وارد فضا شود، لذا در هنگام طراحي مرکز با نورگيرهاي سقفي بايد به امر جذاب جمعيّت و ايجاد فضاهاي جالب براي عموم توجه نمود و براي کاهش ارتفاع زياد اينگونه فضاها که گاه تا 15 مترمي‌رسداقداماتي نمود.از جمله کارهايي که مي‌توان انجام داد مي‌توان به استفاده از نقاشي‌هاي بزرگ آويزان از سطح زير نور‌گيرها، صفحات بزرگ تبليغات، استفاده از آبنما و مجسمه و ...... استفاده نمود. 
اصولاً در هنگام طراحي نورگيرها، حتماً نبايد از فرم‌هاي متداول استفاده نمود و سراسر فضاها را به صورت شبکه‌اي شيشه طراحي نمود بلکه بعنوان مثال مي‌توان از فرم‌هاي طراحي بازارهاي قديمي که شامل چهار طاقي‌ها با نورگيريهاي سوراخدار است استفاده نمود.که البّته اين به معني تقليد از فرم‌هاي گذشته نمي‌باشد بلکه اين عمل را بايد با الهام از الگوهاي قديمي و توسط تکنولوژي جديد انجام داد و در انتها به راه‌حل‌هايي زيبا شناسانه و عملکردي دست يافت. باید دوباره یادآورشد که نورپردازی ساختمان رشته ای تخصصی در علم معماری می باشد که برای هر ساختمان نوعی از نورپردازی را می طلبد.
ـ استفاده از رنگهای جذاب در معماری ساختمان:
انسان از زمانی که پا به این کره خاکی گذاشت ـ خود عاشق و فریفته زیبایی  و رنگ های جذاب بوده است چگونگی استفاده از رنگ های خدادادی یک علم است که هرکس که این علم را با هنر خود تلفیق نماید بی شک به دستاوردی بزرگ درعرصه ی معماری می رسد.
در جامعه ی امروزی و شهرهای امروزی که اکثر مصالح ساختمانی با رنگ هایی سرد و بی روح بنا می شوند استفاده از رنگ های خیره کننده و گرم می تواند به ساختمان و درون فضاهای تجاری روحی تازه بدمد و خریداران را نشاط کند. همچنین روانشناسی رنگ در مغازه های گوناگون می تواند به خریداران راهنمایی کند که درون مغازه ها چه نوع لباس ها یا وسایلی اعم از مردانه یا زنانه یا بچه گانه بفروش می رسد.طیف های مختلفی که رنگ ها دارند اعم از سرد، گرم هرکدام برای خود بازگوکننده ی یک بیان از کارآیی مغازه یا فروشگاه است. بطور مثال در مغازه ای  که رنگ صورتی در دکوراسیون خود زیاد استفاده کرده است می توان وسایل مربوط به خانم های جوان را جستجو کرد یا    قهوه ای سوخته که برای آقای و مردان کلاسیک پوش هستند استفاده می شود. متأسفانه درکارهایی که تاکنون در ایران انجام شده است کمتر به این مهم توجه شده است و نمی توان درکارهای مجتمع های درون کشور پروژه ای را مثال زد.
ـ موسيقي در مراکز تجاري :
با سيستم صفحه‌گذاري،اين سيستم در هماهنگي با مسيرهاي پرنور و طراحي اکوستيکي کامل مي‌شود که از شاخصهاي آن برگشت صوت مناسب، جذب صوت، انعکاس صوت، توزيع سطح صوت و محل مناسب جهت در نظر گرفتن جاي بلندگوها مي‌باشد. 
ـ مبلمان و طراحي دکوراسیون داخلي فضاهاي تجاري :
بی شک در بعد طراحی استفاده از طرحهای خلاقانه در داخل ساختمان و حتی واحدهای تجاری می تواند به جذب مشتری وکشش ایشان به درون چنین ساختمان هایی کمک زیادی کند.استفاده از حجم پر وخالی طراحی فضا کمک می کند تا بتوانیم احساس سنگینی را که از بیرون ساختمان داشتیم در داخل ساختمان کمتر احساس کنیم. همچنین دکوراسیون های همگون با محیط و خلق فضاهایی در داخل مجتمع که در آن بازدید کنندگان احساس آسایش نمایند از دیگر موارد مورد لزوم در ساختمان است .                                                             
در فروشگاههاي بزرگ يا مراکز خريد نحوه قرارگيري وسايل نقش عمده‌اي را در سيرکولاسيون دارد. بدين جهت شيوه مناسب قرارگيري وسايل عرضي کريدورهاي عبوري در اينجا آورده شده است. حداقل عرض عبور براي يک نفر از ميان قفسه‌ها 60 سانتيمتر است ولي براي راهروهاي اصلي حداقل 90/1 متر و براي راهروهاي فرعي حداقل 30/1 متر کافي است. 
با توجه به اينکه يکي از اهداف اوليه طراحي مرکز خريد ايجاد محيطي شادي‌بخش و  نشاط‌انگيز است که ديدن از آن همواره جالب باشد در اين راستا استفاده از نقاشيهاي ديواري، مجسمه‌ها، درختکاريها، فواره‌ها،نوع فرش کردن فضا، چراغها، طرحهاي گرافيکي، تابلوها، نور چهره‌پردازي محيط، نحوه چيدن ويترين‌ها و نورپردازي آنها و ايجاد نورهاي متمرکز جهت نواحي خاصي از فيگورها و تابلوهاي تبليغاتي باز void و نيمه باز مجموعه، فضاهاي مکث، استراحت و نشيمن مراجعين همچنین درکنار چنین فضاهایی چندین کافی شاپ، رستوران و فاست فود طراحی شود تا همزمان با استراحت افراد بتوانند تجدید قوا نمایند ،در مغازه‌ها و فضاي لابي و حياطهاي داخلي وخارجي مصالح بکاررفته درساختمان (در کف، سقف، ديوارها) وروديها و خروجيهاي مجموعه و حتي موسيقي پخش شده در مجموعه مي‌تواند به ايجاد فضايي جذاب و آرامش بخش کمک کند. نکتۀ قابل ذکر در بُعد دکوراسیون داخلی باید در نظرداشت تا پوشش راه روها از مقاومت بالایی در برابر فرسودگی ناشی از اصطکاک وشوینده ها برخوردار باشد ضمن اینکه باید زیبایی و جلال مناسبی برخوردار باشد
ـ ويترين در مراکز تجاري :
در فروشگاهها ويترين و نحوه قرارگيري و آرايش آن نقش مؤثري در فروش دارد. بدين جهت طراحي مناسب ويترين و استفاده حداکثر از نماي فروشگاهها براي نمايش کالا بسيار حائز اهميّت است. نحوه نور‌پردازي ويترينها از جمله مواردي است که بايد به آن توجه داشت چرا که عمق ويترين و جنس ديوار پشتي و زاويه‌اي که اين ديوار نسبت به سطح افقي ويترين دارد مي‌تواند در انعکاس نور و ديد تأثير  داشته باشد. منظر ويترين هر مغازه تعيين کننده ارزش آن است. ويترين‌هايي با نور مناسب و بدون تلالؤ مي‌تواند اثر تبليغاتي مؤثر داشته باشد. 
ويترين‌هاي خيره‌کننده، صفحات منعکس کننده  و ويترينهاي عميق و تيره از ارزش کالاهاي عرضه شده به طرز قابل ملاحظه‌اي مي‌کاهد. 
تعريق و يخ‌زدگي ويترين‌هاي بسيار سرد را به طريق زير مي‌توان از بين برد: 
1ـ براي ويترين‌هاي متصل به مغازه با جريان هواي گرم روي تمام مساحت، در صورت لزوم توسط تهويه کن براي ويرتين‌هاي مسدود يا بسيار بالا و پائين تقريباً 3/1 براي شيشه . 
2 ـ گرمسازي شيشه بوسيله لوله‌هاي پيچيده هواي گرم، رادياتورهاي ماوراء قرمز برقي و غيره در زير شيشه و در فواصل 150-100 ميليمتري. 
3 ـ شيشه عايق شده با محبوس سازي يک لايه هوا افت کمتر هوا که باعث ممانعت از تعرق و يخ‌زدگي مي‌شود. 
در مورد استفاده از تبليغات برخي از صاحبنظران معتقدند که در مراکز خريد بايستي مستأجرين از يک نوع طرح و  علامت‌نويسي استاندارد شده براي واحدهاي تجاري تبعيت کنند، اين نظريه با توجه به اينکه هر مغازه بسته به کالائي که عرضه مي‌کند. مي‌بايست از يک تبليغ خاص استفاده نمايد تا حدي افراطي به نظر مي‌رسد، کنترل صددرصد ناخوشايند است و يکنواختي ايجاد مي‌نمايد، اما کنترل در حد معقول ضروري است. کلاً بايد از چسباندن پوستر، تابلو  و ....... بر روي ويترين‌ها جلوگيري بعمل آيد.
ـ سيرکولاسيون در مراکز تجاري :
سيرکولاسيون يک واحد تجاري از اهميّت خاصي برخوردار است و باعث مي‌شود که در يک واحد تجاري تداخل حرکتي صورت نپذيرد. بطورکلّي مسيرتحويل کالا،ورودي مشتريان و ورودي کارکنان بايد از يکديگر تفکيک شوند. بعضاً اتفاق مي‌افتد که بدليل عدم امکان فضايي مناسب،ورودي کالاوکارکنان با يکديگر تفکيک شوند که در اين صورت بايد در اين محّل براي کارکنان رختکني مناسب (به ازای هر نفر 4/0 تا 5/0 متر مربع) پيش بيني گردد. 
سيرکولاسيون افقي مشتريان از طريق راههاي عبوري خريد در داخل، بطرف محلهاي سيرکولاسيون عمودي مي‌باشد، پله‌هاي برقي و آسانسورها که سيرکولاسيون عمودي را شکل مي‌دهند بايد زيبا و به وضوح قابل رؤيت باشند تا بتوانند توجه مشتريان را براي بازديد از طبقات ديگر جلب نمايند. لازم به تذکر است که اگر پله‌ها در يک مرکز تجاري بعنوان پله‌هاي خروجي اضطراري نيز مورد استفاده قرار مي‌گيرند در اين صورت فاصله بين دو پلکان نبايد از 50 متر بيشتر باشد. نحوه قرارگيري پله‌ها و آسانسورها نسبت به يکديگر مي‌تواند به شکل‌هاي مختلفي باشد، ولي آنچه مسلم است پلکان اصلي اعم از پله‌هاي برقي، معمولي و يا آسانسورها بايد، درجايي قرار گيرند که از ورودي قابل رويت باشند و ترجيحاً در بخش مرکزي واقع شوند. 
ارتباطات عمودي در فروشگاهها و مراکز تجاري توسط پله،آسانسور و يا پله‌هاي برقي صورت مي‌گيرد.تعداد و عرض پله‌ها بر مبناي تعداد درهاي ورودي و خروجي تعيين مي‌شود.همانطور که اشاره شد اگر پله ها در يک مرکز تجاري بزرگ بعنوان پله‌هاي خروج اضطراري نيز مورد استفاده قرارگيرد در اين صورت فاصله دو پله مجاور نبايد بيشتر از 50 متر باشد. يکي از مقررات ايمني در مورد آتش‌سوزي ، در انگلستان مقرر است که در ساختمانهاي بزرگ، فضا بايد به بخشهايي که حداکثر 7080 متر مکعب حجم دارند تقسيم شود. (حدود 1700-1500 متر مربع با ارتفاع 4 الي 5) و هر بخش بطور مجزا داراي پلکان فرار باشد، اين امر سبب شده است که تعداد پله‌ها در چنين فروشگاههايي افزايش يابند و در عوض عرض ‌پله‌ها کمتر شود. نحوه قرارگيري پله‌ها و آسانسورها نسبت به يکديگر مي‌تواند به شکلهاي مختلف باشد ولي آنچه مسلم است پله‌هاي اصلي اعم از پله‌هاي عمومي و پله برقي و آسانسورها بايد در جايي قرار گيرند که از ورودي قابل رؤيت باشند. در پایان این موضوع به این نکته باید اشاره کرد تحویل کالا از سیرکلاسیون مشتریان جدا است ،متناوباً دریافت کالا در حیاط و یا از طریق رامپ ،تحویل در زیر زمین صورت می گیرد .  
ـ انعطاف‌پذيري مراکز تجاري :
در طراحی داخلی اغلب فروشگاه ها که باید بیشترین انعطاف پذیری وجود داشته باشد مثلاً با نوع چیده مان کالاهای مورد مصرف برای شخص خریدار به گونه ای در این نوع فضا باید قرار داده شودکه هم خریداررا در انتخاب وهم فروشنده را درامر فروش یاری کند.در طراحی داخلی مناسب،حرکت در درون قرار گیرد.در مراکز تجاری از آنجايي که مغازه‌ها بايد داراي کاربردهاي متفاوت باشند، بايستي حداکثر انعطاف‌پذيري را داشته باشند. بدين منظور بهتر است که در ايجاد سقف کاذب و ديوارهاي جدا‌کننده،سيستم قابل تغيير پيش بيني نمود. به عنوان مثال ديوارهاي جدا کننده، سيستم قابل تغيير پيش‌بيني نمود. به عنوان مثال ديوارهاي جداکنندۀ واحدهاي تجاري بايداز نوع سبک غير باربر باشند تا درموقع ضروري بتوان آنها را نقل وانتقال داد. 
* عوامل غیر بصری
شامل موارد مرتبط با طراحی معماری از جمله بررسی مسئله ترافیکی در مجموعه است در خصوص مسائل ترافیکی چندین نکته حائز اهمیت بوده                                         
1- انتخاب محّل یا سایت مجموعه 
2- طراحی پارکینگ و تسهیلات رفت و آمد
3- طراحی راه های ارتباطی
4- استفاده از علائم و تابلوهای گرافیکی بیلبوردهای تبلیغاتی 
تفکیک انواع ترافیک عامل مهمی در امنیت مرکز تجاری و تسهیل در آمد و شد خودروها و عابران دارد در این رابطه با توجه به تفکیک معابر پیاده از سواره ـ تفکیک مسیر خودروهای حمل بار ـ تفکیک وسایل نقلیه عمومی از خودروهای مراجعان ـ و تأمین فضای مناسب برای آنها ضروری است . 
* انتخاب سایت مناسب با دسترسی از اکثر نقاط شهر
بی شک یکی از مهمترین مواردی که در بعد بازاریابی این گونه ساختمان ها مطرح می شود. موقعیت یابی کاملاً کارشناسی شده برای چنین پروژه هایی می باشد. دسترسی آسان خریداران و خانواده ها از اقصی نقاط شهر به اینگونه ساختمان ها و ایجاد راه های ارتباطی قوی و عریض در طراحی پارکینگ برای خودروهای  درون این مراکز باعث می شود تا افراد و مشتریان با رضایت خاطر و بدون فوت وقت خود را درقلب بازار بیایند. همچنین باید در نظر داشت که در جلوی فضاهای تجاری معمولاً مشکل ترافیکی بوجود  می آید که هم برای ساکنین و کسبه ی آن منطقه یا خیابان و هم خود خریداران باعث ناراحتی می شود که باید با رعایت استاندارهای عملی و علمی این ترافیک ها را به حداقل رساند.
بطور مثال: بخشی از قسمت جلویی سایت را به فضای خیابان اضافه کرد. و همچنین باتوجه به متراژ بنا و تعداد واحدهای تجاری اقدام به تأسیس پارکینگ در ساختمان با نزدیک ترین مکان نسبت به آن کرد.
همچنین باید تسهیلاتی را برای خریدارانی که فاقد وسیله هستند درنظر گرفت تا به آسانی بتوانند از مبدأهای مختلف با وسایل نقلیه عمومی خود را به این مراکز برسانند.
ـ ایجاد راه های دسترسی راحت به تمامی واحد ها درمجتمع:
گزینه ی دیگری که باید در نظر قرارداد ایجاد راهروهای وسیع و نزدیک به هم خریدران       می باشد.معمولاً افرادی که درون این گونه مجتمع ها پا می گذارندو بایک و انگیزه اساسی وارد  می شوند.
گردش برای خرید باید در نظرداشت که ساختمان دارای چند واحد تجاری و اداری می باشد و به نسبت آن اقدام  به طراحی راه روهای عریض و منظم نمود. 
همچنین باید در نظر داشت که این راهروها به گونه ای طراحی شوند تا خریدارانی که دارای هدف های خاصی درون مجتمع هستند بتوانند براحتی به واحد مورد نظر خود برسند و ازآنجا بدون ایجاد احساس گمشتگی به خارج ازمجتمع هدایت شوند.
البته در معماری جدید این ساختمان ها معماران، مجتمع را به گونه ای طراحی می کنند که خریدار هر چند که واحد مورد نظر خود را بلد باشد ولی برای رسیدن به آن با واحدهای تجاری زیادی روبرو شود تا در خرید اجناس بیشتر دچار تردید و ترغیب به خرید آنها شود. از جمله این گونه پاساژها می توان به مجتمع خرید پارک و سپاهان در اصفهان و همچنین مرکز خرید میلاد نور درشهرک غرب تهران اشاره کرد.
 
 
ـ پارکينگ در مراکز تجاري :
در مراکز تجاري که سابقاً احداث مي‌شده امکانات پارک اتومبيل يا اصلاً وجود نداشته و يا به ميزان کمي مهيا بوده است ليکن امروز سعي مي‌شود که با توجه به اهميت اين موضوع و اينکه مصرف کنندگان معمولاً با ماشين شخصي براي خريد به اين مراکز مراجعه مي‌نمايند فضاي مناسب جهت پارک اتومبيلها نيز پيش بيني گردد. و بر اساس استانداردهاي موجود براي هر m220 فضاي تجاري 5/3 الي 25/5 پارکينگ با دفاعات تعويض 3 تا 4 بار مورد نياز است. بطور کلي در مجموعه‌هاي تجاري بزرگ مي‌بايست دسترسيهاي سواري، پياده و حمل کالا از يکديگر مجزا گردند. اصولاً کوتاهترين مسير که بهتر است سرپوشيده نيز باشد براي مشتريان در نظر گرفته مي‌شود،  در همين رابطه ايستگاههاي اتوبوس و متروها نيز بايد حداکثر 200 متر با فروشگاهها فاصله داشته باشند تا تسهيلات به نحو بهتري برقرار شود. 
ـ بیلبوردها و info box :
باتوجه به فروش انواع و اقسام محصولات درون مال ها این نکته حائز اهمیت است که مشتریان در مورد خرید بعضی از محصولات هنوز هیچ آگاهی ندارند ویا دچار تردید هستند دربحث تبلیغات خارج از اینکه محصولات تولیدی کارخانجات دررقابت با انواع مشابه هستند باید لزوم معرفی این لوازم را در بستر مراکز تجاری در نظر گرفت.
ایجاد فضاهایی که در دید عموم قرار دارد و فاقد کاربری است را می توان به عنوان جایگاهی برای پوسترها و بیلبوردهای تبلیغاتی طراحی نمود.تا از این طریق هم مشتریان از سردگمی در آیند و هم غرفه ها و واحدهای تجاری بتوانند محصولات خود را در داخل ساختمان به مردم معرفی نمایند.
مکان یابی اینگونه فضاها باید با مشورت مشاوران تبلیغاتی صورت گیرد تا در حداقل فضا حداکثر بهره وری از فضا صورت گیرد.همچنین تعبیه مکان هایی برای راهنمایی مشتریان باعث می شود تا ایشان در مراکزدچار سردرگمی نشوند.
 
ـ ستون‌بندي و اسکلت در مراکز تجاري :
ابعاد ستونها تعيين کنندۀ تقسيم‌بندي فضاها مي‌باشند. اسکلت توصيه شده براي فروشگاههاي بزرگ بين 9-30/7 متر و در فروشگاههاي کوچکتر بين 6-30/5 متر است. 
ـ ارتفاع طبقات در مراکز تجاري :
ارتفاع مناسب اثر تعيين کننده‌اي بر جاذبه‌هاي مغازه‌ها و ورودي آنها دارد، اگر ارتفاع مغازه‌ها کوتاه در نظر گرفته شود، فضاي بالاي ويترين ورودي مغازه براي نصب تابلو و ساير علائم تبليغاتي کافي نخواهد بود و نيز سقف خيلي کوتاه از نظر ديد خارجي هم مناسب نخواهد بود و در مقايسه با ارتفاع نسبتاً زياد که برخي قسمتها در مرکز خريد خواهد داشت، مغازه را بي‌اهميّت جلوه خواهد داد، بنابراين حداقل ارتفاع مناسب طبق استاندارد، 5-5/4 متر در طبقه همکف و در طبقات بالاتر5/4ـ 75/3 متر مي‌باشد. 
ـ عمق ساختمان تجاري :
در مراکز تجاري اگر تسهيلات سرويس در زيرزمين يا در سطحي غير از همکف باشد، مي‌توان کل سطح همکف را به فروش اختصاص داد، (زیر زمین برای فروش بهتر از یک طبقه اضافی بالا است) در اين صورت عمق ساختمان کمتر از حالتي است که تسهيلات سرويس در همکف واقع مي‌شوند. بنابراين عمق بنا بسته به شرايط موجود بين 44 تا 54 متر متغير است. 
ـ فضاي سبز در مراکز تجاري :
در معماری قدیم بازارها کمتر به فضا سازی خارج از بازار و داخل ساختمان توجه می شده است اما امروزه معماران برای ایجاد انگیزه  وکشاندن افراد به درون مجتمع های تجاری دست به طراحی فضای سبز در داخل و خارج اینگونه مجتمع ها زده اند. اینگونه طراحی که به Out door Design مشهور است را می توان به نقطه ی لطفی در آمیزش طراحی  Landscape shopping Mallsdeig  برشمرد. استفاده از گياهان در داخل  و خارج ساختمان همواره مو جب تلطيف فضا و انبساط خاطر مي‌گردد. استفاده از فضاي سبز و گياهان در فضاهاي داخلي مرکز خريد باعث مطبوع و دلپذيرشدن فضاها مي‌شود. در داخل کشور می توان مجتمع تجاری سینا در شیراز را به عنوان پروژ ه ای که در آن اجرای فضای سبز خارج از ساختمان بصورت اصولی اجرا شده نام برد. ولی متأسفانه پروژه ای که درآن فضای سبز درون ساختمان بخوبی اجرا شده باشد را نمی توان درایران نام برد گياهان بواسطه علاقه‌اي که به نورگيري از بالا دارند، براحتي از طريق نورگيري سقفي تأمين مي‌شوند و رشد مي‌نمايند. 
در اين مجموعه گرچه سعي گرديده از طرق مختلف نسبت به ورود نور خورشيد اقداماتي صورت گيرد ولي در بعضي فضاها مي‌بايست از امکانات خاصي در جهت جبران کمبود يا نبود خورشيد بهره برد. از  اهم اين امکانات ( استفاده از لامپهايي است که با ايجاد نوري با طيف نور خورشيد همان عملکرد و انرژي خورشيدي را داراست ) 
ـ آب نما در مراکز تجاري :
بطور کلي استفاده از آب چه به صورت آبشارها و چه به شکل آب‌نماهاي کم و يا پرعمق ، زيبايي زيادي به فضا مي‌دهد،که دو عامل گياه و آب که از عوامل اصلي و مهم زيبايي‌هاي طبيعي هستند و  مصنوعات بشري بخصوص در حيطه ساختمانهاي بزرگ را لطافت مي‌بخشند. آبنماها که بعضاً يکي از محورهاي طراحي اساسي معماري ايراني هستند حتي مکان و جانمايي بنا را نيز تحت الشعاع خود قرار داده‌اند.چه بسيار از ساختمانهاي با اهميتي که بر روي مظهر قنوات و يا چشمه‌سارها قرار گرفته‌اند، از آن جمله مي‌توان از باغ فين کاشان و باغ گلشن طبس و ... نام برد. 
کنترل حرکت آب و تصفيه آن جهت کنترل موجودات ريز و ذره‌بيني آبزي که باعث کدر و بد رنگ شدن آب مي‌شوند. از مسائل مهم است و مي‌بايست در حين طراحي آبنماها در داخل مرکز خريد به آن پرداخته شود و نيز پمپاژ مي‌بايست آنچنان طراحي شود که در معماري آبنما مطرح نشود.
ـ فضاهای تفریحی درمراکز تجاری: 
بطور حتم یکی از دغدغه های خانواده خریداران- سرگرم کردن کودکان و افرادی همراه آنها می باشد که خیلی زود ازخرید والدین خسته می شوند وبی طاقتی می کنند. برای رفع این مشکل نیز طراحان دست به ابتکار جالبی زده اند: آنها باایجاد فضاهایی برای سرگرمی کودکان علاوه بر رفع این مشکل توانستند جذابیت جدیدی برای این مجتمع ها بوجود بیاورند. البته باید توجه داشت که جایگزینی این فضا درقلب مجتمع می تواند مشکلاتی هم برای مغازه داران و کسبه آنجا بوجود بیاورد که با تدابیری که طراح در سیر کوالسیون مجتمع بوجود می آورد می تواند این مشکلات را حل نماید.
می توان به این نتیجه رسید که با طراحی این گونه فضاها درون مجتمع های تجاری اولاً   خانواده ها با خیالی آسوده از اینکه فرزندان ایشان درمحیطی امن  سرگرم هستند به خرید خود برسند و دوماً جذابیت این گونه بازی ها درون شهر به خودی خود یک جاذبه ی گردشگری برای آن منطقه محسوب شده و علاقه مندان به بهانه تفریح از مغازه ها نیز دیدن خواهند کرد.
از مجتمعهای تجاری درون ایران که چنین فضایی را درون خود جای داده اند می توان به مجتمع تیراژه تهران- الماس شرق مشهد- ستاره فارس شیراز اشاره کرد .
ـ تهويه در مراکز تجاري:
مراکز تجاري يکي از فضاهاي بسيار پرازدحام است که بايد نسبت به تهويه آنها توجه زيادي مبذول داشت تا از ايجاد محيطي نامطبوع و غيرقابل تنفس پرهيز شود و با ايجاد آسايش محيطي براي مشتريان و کسبه بتوان بر رونق تجارت و جلب مشتري افزود. زيرا که در محيطي راحت، تمايل بيشتري نسبت به صرف وقت و خريد مايحتاج ابراز مي‌نمايند.  بطور کلي مسئله تهويه بايستي در مراحل اوليه طراحي در نظر گرفته شود و حل شود زيرا در غيراينصورت در مراحل بعدي مي‌تواند هزينه‌هاي سنگيني را براي مراکز تجاري دربرداشته باشد.تأمین آسایش حرارتی خریداران لازم است (درجه حرارت مطلوب درونی درتابستان 75 درجه فارنهایت با50 درصد رطوبت و در زمستان 70 درجه فارنهایت می باشد)
همچنین کنترل بوی خوش نیز دارای اهمیت زیادی می باشد و این امر با ایجاد جریان هوای ملایم به کمک سیستم های هواساز مجموعه قابل اجراست .
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
* انواع خرید کالا از مراکز خرید 
 خرید کالا در مراکز خرید به صورت خریدهای روزمره(مایحتاج روزانه) و خریدهای مقایسه ای (خریدکالاهای خاص که نیاز به سنجش و مقایسه دارد) می باشد که زمان بیشتری را نیاز دارد.کالاهایی که چندان مورد نیاز نیستند باید در مکانی قرار گیرند که قابل رویت باشند امّا کالاهای موردنیاز،احتیاجی ندارند که در معرض دید یا دسترسی ساده باشند .
انواع روشهای فروش کالا در مرکز خرید عبارتند از :
فروش توسط مسئولین فروش (جواهرات،لوازم آرایش،دوربین ها، و ...... )
فروش کالا با انتخاب خود مشتری و روش سلف ـ سرویس که خریدار در طول فروشگاه قدم زده و کالاهای داخل قفسه را درون یک سبد یا چرخ دستی قرار می دهد و آنها را به محّل صندوق می برد تا بسته بندی شوند و هزینه های آنها را پرداخت نماید . این اصل در سوپر مارکتهای بزرگ است و برای کالاهای روزمره و اصلی زندگی لازم می باشد .
در فروشگاه اصلی طرح فضای داخلی باید به گونه ای باشد که خریداران را به مقدار طی کردن مسیر مداوم از ورودی به خروجی تشویق کند و در این مسیر بیشترین مقدار کالا در معرض دید آنها قرار گیرد .در طرح باید امکان نظارت عمومی برای قسمت های کنترل و صندوق های وجود داشته باشد. 
در طرح فضای داخلی فروشگاه باید بیشترین مقدار انعطاف پذیری وجود داشته باشد.
همچنین کالا باید به گونه ای در فضا قرار داده شود که هم خریدار را در انتخاب و فروشنده را در امر فروش یاری کند در طراح داخلی مناسب،باید حرکت در درون قرار گیرد .
 
محوطه های فروش باید بلافاصله بالای یکدیگر و هر چه ممکن است نزدیک طبقه ورودی باشد همان طور که اشاره گردید زیرزمین برای فروش بهتر از یک طبقه اضافی بالا است .
ابعاد قفسه های فروشگاه های بزرگ 6/0 . 2 متر می باشد و به طور قائمه قرار داده می شوند که گذرگاه داخلی 8/0 متر را پدید می آورد که معمولاً برای خریداران کافی می باشد .
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
* عملکردها مرتبط در فضاهای تجاری 
از مهمترین عملکردهای مرتبط با تجاری می توان به سه کاربری ادرای، مسکونی، تفریحی اشاره کرد.
باتوجّه به مقیاس پروژه دربرخی موارد توده مرتبط با تجاری دربرخی دیگر متصل به مجموعه ها نیز این توده به طور کلی جدا گشته دارای کاربری و دسترسی جدا از مجموعه تجاری می گردد.
1 )کاربری تجاری ـ اداری :
این قسمت در مجموعه های تجاری ـ اداری به چند شکل مطرح می گردد.
الف) زون اداری روی مجموعه تجاری شکل می گیرد.این توده می تواند در ارتباط با مجموعه تجاری ویا غیر مرتبط با آن باشد همچنین دارای دسترسی مشترک و یا تفکیک شده باشد.
ب) در برخی نمونه ها ساختمان اداری در کنار مجتمع تجاری شکل می گیرد .این موضوع بسته به موقعیّت پروژه در شهر یا کاربری این توده که معمولاً دارای کاربری جدا از کل مجموعه است می تواند دارای ارتباطات ضعیفی نیز با مجموعه باشد. 
ج) در نمونه های دیگر ساختمان اداری کاملاً از مجموعه تجاری جدا شده دارای دسترسی کاربری و خصوصیات جدا از مجموعه می گردد و در عین حال دارای یکسری روابط با یکدیگر هستند 
در یک مجتمع تجاری ـ اداری بخش اداری به طور معمول در جداره شهری قرار نمی گیرد.چون به نوعی دارای کاربریهای هستند که مورد استفاده افراد خاصی قرار می گیرند و در صورت  قرارگیری در جداره شهری دید مناسب به مجموعه و نیز دید به فضای شهری محدود می کنند پس به طور معمول برای رسیدن به برج اداری به یک سلسله مراتب عمودی نیازمندیم ساختمان با برج اداری دارای عملکردهای متفاوتی است در برخی مجتمع ها بدون هیچ گونه ارتباط با مجموعه تجاری به یکسری کاربری مرتبط با مجموعه تجاری داریم که شامل : دفاتر فروش غرفه های موجود در مجموعه تجاری هستند و بر همین اساس ممکن است دارای فرم مکمّل مجموعه تجاری بوده و از لحاظ دسترسی نیز یا از یک دسترسی کلی منشعب شده یا از ضلع مجتمع دسترسی برج اداری و مجموعه تجاری شکل می گیرد.
موضوع دیگر در بحث ساختمان اداری که مطالعات جمعّیتی و مقیاس اجرای پروژه بر می گردد.
این است که مجموعه دارای کاربری اصلی اداری است که مجتمع تجاری برای پاسخ به نیاز مجموعه اداری شکل گرفته است امّا در برخی دیگر نقش اصلی را مجتمع تجاری ایفا می کند و دارای ارزش و اهمیّت بیشتر نسبت به ساختمان اداری است که دارای فرم و شکل شاخص تری نیز می شود 
2 ) کاربری تجاری ـ مسکونی :
با توجّه به موقعیت مجموعه تجاری تراکم جمعیّتی مقیاس پره ممکن است توده جانبی مجموعه تجاری به یک ساختمان مسکونی اختصاص یابد.
این برج مسکونی ممکن است به صورت هتل یا آپارتمان دارای سوئیت که به صورت مقطعی مورد استفاده قرار می گیرد و یا ساختمانی که مردم برای سکونت دائم از آن استفاده می کنند باشد البتّه توده مسکونی با توجّه به خصوصیات خود دسترسی و عملکرد جداگانه ای از مجموعه تجاری و اداری می گردد.مثلاً در فرم به دلیل دارا بودن اتاقهای کوچک در نما بیشتر پنجره های کوچک به چشم می خورد یا به دلیل استفاده اختصاصی از ساختمان مسکونی باید دسترسی آن از مجتمع تجاری که دارای ویژگی عمومی است کاملاً مجزا باشد مانند مجتمع زیست خاور مشهد که ساختمان مسکونی از کوچه فرعی پشت دسترسی دارد.همچنین ممکن است یک یا چند طبقه از ساختمان مسکونی به فضاهایی چون استخر و سالنهای بازی چند منظوره اختصاص یابد.ساختمانهای مسکونی ممکن است دارای پارکینگ جدا و یا مشترک با مجموعه تجاری ولی دارای دو دسترسی جدا باشد .
3 ) مجموعه تجاری ـ تفریحی 
رابطه این دو توده تجاری ـ تفریحی با توجّه به مقیاس که در پروژه مطرح می شود تعریف    می گردد که در این رابطه می توان به سه قسمت کلی تقسیم کرد .
الف) وقتی مجموعه در یک مقیاس کوچک مثل مقیاس محّله ای مطرح می شود در اغلب موارد به چند مغازه برای بازی های کامپیوتری و یا یک فضای کوچک درون مجتمع بسنده می کنیم 
ب) مجموعه در یک مقیاس بزرگتر مانند منطقه مطرح می شود که در این حالت  نیاز به فضای تفریحی بیشتر احساس می گردد و بالطبع به فضا و امکانات بیشتری  برای قسمت تفریحی نیازمندیم دراین گونه مجموع ها معمولاً یک طبقه به طور کامل به عنوان قسمت تفریحی در نظر گرفته می شود مانند ایجاد استخر یا سالنهای بازی چند منظوره در یکی از طبقات مجتمع تجاری 
مانند الماس شرق مشهد
ج) وقتی مجموعه در سطح شهر وکشور مطرح می شود باید فکر ایجاد مجموعه تفریحی باشیم در این حالت ممکن است در کنار مجموعه تجاری یک قسمت با اختصاص فضای قابل توجّهی  به عنوان یک مجموعه تفریحی مطرح گرددکه این بخش تفریحی می تواند به صورت جدا و مجزا از مجموعه تجاری نیز فعالیت داشته باشد 
نکته قابل ذکر در مجموعه های با مقیاس کلان این است که در دو مورد قبل مجموعه تفریحی بیشتر در خدمت تجاری است و بیشتر استفاده کنندگان از مجموعه تجاری از آن استفاده می کنند امّا در پروژه های با مقیاس کلان بخش تفریحی علاوه بر پاسخگویی به نیازهای بخش تجاری می تواند به تنهایی نیز نقش خود را به عنوان یک مجموعه تفریحی ایفا نماید .
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
1- بررسي ضوابط ومقررات اجرايي كاربري تجاري در شهر مشهد :
تراكم ساختماني دركاربري تجاري
نوع استفاده تجاري    حداكثرسطح اشغال    حداكثرتراكم ساختماني
محله    100٪    250٪ مساحت زمين
ناحيه    100٪    350٪ مساحت زمين
شهري    100٪    500٪ مساحت زمين
 
2- مقررات ساختماني درتجارت شهري :
سطح كل طبقات مساوي با 500٪ درصد ازسطح كل زمين.سطح  طبقه همكف و اول حداكثر 1005 كل زمين مي توانند باشند در اين نوع ساختمانها عقب نشيني جانبي نسبت به پلاكها مجاور از طبقه اول به بعدبه ميزان 2 متر بايستي رعايت شود.                                        
تبصره 1: سطح زيربنا در طبقه همكف و اول معدل 100٪   مساحت زمين مي باشد.در ساير طبقات نيز پس از رعايت عقب نشيني جانبي و عقب نشيني محدوديت ارتفاع نسبت به عرض  مي توان باقيمانده سطح هر طبقه (طبقات 2 و3 .........) به زيربنا اختصاص داده شود. مشروط بر اينكه سطح كل زيربنا از سطح مجاز  500٪  تجاوز ننمايد.                                           چنانچه در پلاكهاي تجاري قصد احداث ساختمان به صورت مختلط تجاري و مسكوني باشد بايستي از ضابطه مسكوني با تراكم زياد يعني 240٪ استفاده شود كه در اين حالت در طبقه همكف تا ميزان  6٪  سطح كل زيربنا را مي توان به تجاري اختصاص داد                          
تبصره 2 : حد اكثر ارتفاع همكف در تجارت محله و ناحيه 5/4 متر و در تجارت شهري      5/5 متر مي باشد.                                                                                             
تبصره 3 : احداث پله فرار و آسانسور در ساختمانهاي تجاري بيش از سه طبقه الزاميست.
تبصره 4 : در ساختمانهاي عمومي(تجاري وخدماتي) بيش از600 متر مربع رامپ ورود و خروج و سرويسهاي لازم جهت معلولين بايستي پيش بيني گردد.
* فضاهای مورد نیاز مجموعه های تجاری 
 
1- واحد تجاری                                   2- واحد اداری شامل :
1.2- آبدارخانه 
2.2-  سروس بهداشتی
3.2-  پذیرش و منشی
4.2- اتاق مدیر
3- فضای تاسیسات
4- پارکینگ
5- انباری
6-بانک
7- سرویس بهداشتی شامل :
1.7- سرویس بهداشتی مردانه
2.7- سرویس بهداشتی زنانه
3.7- تی شور
8- نماز خانه شامل :
1.8- وضوخانه
2.8- کفشکن
3.8- آبدارخانه
4.8- انباری
5.8- کتابخانه
6.8- محل نماز ( مردانه و زنانه )
9- اتاق برق و کنتورها
10- کافی شاپ شامل :
1.10- آماده سازی
2.10- پیشخوان
3.10- انباری
4.10- محل سرو غذا
5.10- سرویس بهداشتی
11- اتاق مدیریت
12- اطلاعات
13- رستوران
1.13-   فضای مراجعین شامل :
الف ) سالن غذا خوری
ب )  سوئیت مهمان
ج ) سرویس بهداشتی
2.13-  فضای خدماتی شامل :
الف ) اتاق مسئول رستوران
ب ) آشپزخانه
ج ) محل جمع آوری ظروف کثیف وشستشو
د ) انبار ظروف تمیز
ه ) سرد خانه
و ) انبار وسایل
 
 
 
 
 
 
فصـل ششم
مطالعات منطقه اي                               استان خراسان
 
 
* استان خراسان 
استانی از استان‌های ایران تا سال ۱۳۸۳ که هم‌اکنون به سه استان بخش شده‌ است:
استان خراسان رضوی که مرکز آن مشهد است. 
استان خراسان شمالی که مرکز آن بجنورد است. 
استان خراسان جنوبی که مرکز آن بیرجند است. 
ـ تقسيمات كشوري : 
براساس آخرين تقسيمات كشوري خراسان داراي 29 شهرستان (و يك بخش انتزاع شده «سرايان»)،  94 شهر، 90 بخش، 238 دهستان و حدود 6187 آبادي مسكوني مي‌باشد. از 30 شهرستان خراسان 14 شهرستان داراي مرزهاي بين‌المللي مجموعاً به طول 1452 كيلومتر مي‌باشند.
براساس مصوبه اخير مجلس شوراي اسلامي، خراسان به سه استان خراسان رضوي، خراسان شمالي و خراسان جنوبي تقسيم گرديده است. خراسان شمالي شامل 6 شهرستان بجنورد، اسفراين، شيروان، مانه و سملقان، جاجرم و فاروج، خراسان جنوبي شامل چهار شهرستان بيرجند، نهبندان، سربيشه، قاين و بخش سرايان شهرستان فردوس و خراسان رضوي شامل 19 شهرستان ديگر از مجموع 30 شهرستان خراسان مي‌باشد. طبق اين مصوبه خراسان رضوي به مركزيت مشهد مقدس بالغ بر 28/80 درصد جمعيت كل، 7/85 درصد جمعيت شهري، 5/72 درصد جمعيت روستائي و حدود 53 درصد مساحت خراسان را در اختيار دارد. بخش عمده فعاليتهاي صنعتي، كشاورزي و خدماتي و امكانات زيربنائي خراسان نيز در خراسان رضوي و در حول و حوش مشهد مقدس استقرار يافته است. سهم خراسان شمالي از جمعيت حدود 12 درصد و سهم خراسان جنوبي از جمعيت 8/7 درصد مي‌باشد.  
* موقعيت جغرافيايي استان خراسان
 استان خراسان وسيع ترين استان كشوراست. و تقريبا در حدود يك پنجم مساحت ايران را تشكيل مي دهد. اين استان از شمال و شمال شرق به جمهوري تركمنستان ، از شرق به كشور افغانستان ،از جنوب به استان سيستان و بلوچستان و از غرب و شمال غربي به استان يزد، اصفهان ، سمنان و گلستان محدود مي باشد. بر اساس آخرين تقسيمات كشوري استان خراسان داراي 23 شهرستان ، 54 شهر ، 24 بخش و 224 دهستان و 7996 آبادي داراي سكنه مي باشد. شهرهاي استان عبارتند از مشهد ، اسفراين ، ‌بجنورد ، بردسكن ، بيرجند ، ‌تايباد ، تربت جام ،‌ تربت حيدريه ،‌ جاجرم ، چناران ، خواف ، درگز ، سبزوار ، سرخس ، شيروان ، فردوس ، فريمان قائن ، قوچان ، كاشمر ، گناباد ، نهبندان ، نيشابور. استان خراسان از نظر موقعيت طبيعي ،‌به دو بخش شمالي و جنوبي تقسيم ميگردد كه بخش شمالي آن بيشتر كوهستاني مي باشد و در دره ها و نواحي پست آن دشت هاي حاصلخيزي به وجو دآمده است و به دليل نزولات آسماني كافي ، شرايط مناسبي براي توسعة كشاورزي و دامداري را بدست آورده است. بخش جنوبي از دشتهاي پست وسيع با تپه هاي كم ارتفاع تشكيل گرديده است بارش كم و در بعضي نواحي بسيار اندك  سبب فقر پوشش گياهي و نامساعد بودن خاك براي كشاورزان شده است. بلندترين نقطة استان در كوههاي بينالود واقع گرديده است كه در نيشابور مي باشد. و ارتفاع آن 3211 متر از سطح دريا مي باشد.پست ترين نقطه استان نيز در شمال استان در شهر سرخس و در حاشية مرز ايران و تركمنستان با ارتفاع 300 متر از سطح دريا واقع گرديده است. مهمترين ارتفاعات استان را كوههاي هزار مسجد و كپه داغ در شمال استان و نيز ارتفاعات آلاداغ و بينالود در قسمت جنوب استان تشكيل مي دهند اين ارتفاعات دنبالة‌ رشته كوه هاي البرز در شمال ايران مي باشند. و به كوههاي هندوكش افغانستان وصل ميشوند. ارتفاعات فوق در تنوع آب و هوايي و به ويژه  بارشهاي محلي نقش مهمي دارد و سبب ايجاد تفاوتهاي اقليمي و طبيعي ناحيه‌اي در سطح استان خراسان مي شوند.
* خراسان در عرصة تاريخ  
در عرصة‌ تاريخ ، خراسان همواره شاهد ظهور و سقوط و طلوع و غروب قدرتها و حكومتهاي مختلف بوده است و فرازو نشيب هاي فراواني را به خود ديده است. در اين سرزمين پهناور ،‌ اقوام و حكومتهاي ازبك ، ترك ، تاتار ، عرب ، مغول ، غز ، قجر و قيچاق ، تركمن و افغان ظهور نموده حكومت كرده و سقوط كرده اند و در طول حكومت خود حوادث فراواني را بوجود آورده‌اند. جنگهاي فراواني را ديده است و چكاچك شمشيرها و تيغها و سنانهاي بسيار ديده است. و در اين بين مردم بيگناه بسياري نيز كشته شده اند. سرزمين خراسان در زمان پهلوي خوراسان تلفظ مي شود كه به معني سرزمين خورشيد است اين نام دراوايل قرون وسطي به تمامي ايالات اسلامي كه در سمت مشرق كوير لوت تا كوههاي هندوستان قرار گرفته بودند گفته مي شود. جغرافيدان هاي  قديم سرزمين ايران بزرگ را به هشت قسمت تقسيم كرده بودند.كه خراسان بزرگترين و آبادترين قسمت آن بوده است. اين استان در زمان ساسانيان به وسيلة‌ يك سپهبد اداره مي شد كه به او پادگوسبان مي گفتند. چهارتن مرزبان تحت فرمان وي بودند كه هركدام قسمتي از خراسان قديم يعني بادغيس ، بلخ ، سبجستان ، طخارستان ،     ماوراء النهر و مروشاه جان،هرات و يوشنج را اداره مي كردند.
خراسان در دوران اسلامي به چهار قسمت تقسيم مي شد: وهر قسمت آن به نام يكي از چهار شهربزرگ بلخ،مرو،نيشابور و هرات تقسيم مي‌گشت.درسال31 هجري قمري اعراب روانة‌خراسان شدند و طبرستان را تصرف كردند در همين زمان،‌ساكنين خراسان به دين اسلام گرايش پيدا كردند.ازآن تاريخ سرزمين خراسان همواره جايگاه و نقش ويژه اي در جنبش‌هاي ايراني و اسلامي داشته است.سرزمين خراسان محل قيام ابومسلم عليه خلفاي بني اميه بود اين سرزمين تا سال 205 هجري قمري در تصرف خاندان بني عباس بود تا اينكه در اين سال به دست طاهربن ذواليمينين سلسلة طاهريان اعلام استقلال نمود و در سال 283 هجري قمري نيز توسط يعقوب ليث صفاري به تصرف درآمد. در سال 287 هجري قمري اميراسماعيل ساماني به تحريك خليقه عباسي خراسان را به تصرف خود در آورد و عمروليث را كه به جاي برادرش يعقوب به حكومت رسيده بود را بركنار نمود سلطان محمود غزنوي سلطان ترك در سال 384 خراسان را به تصرف خود در آورد و اين حكومت 45 سال به طول انجاميد تا اينكه در سال 429 هجري قمري طغرل اول سلجوقي نيشابور را تصرف كرد و در آنجا به تخت نشست اما اين حكومت بيش از يكسال دوام نياورد زيرا سلطان محمود نيشابور را بازپس گرفت و مردم هم عليه سلجوقيان شورش نمودند. سلطان محمود چندين بار با سلجوقيان جنگيد اما سرانجام در آخرين جنگ كه بين دوطرف در محل دندانقان واقع در مابين مرو و سرخس درگرفت سلطان محمود شكست خورد و به هرات فرار كرد. تركهاي غزنوي توانستند شكست سختي را به سلطان سنجر سلجوقي وارد كنند.
 پس از اين حادثه خراسان مورد حمله و تاخت و تاز تركان قرار گرفت شهرهاي آباد به علّت اين حملات به ويران گرديد كتابخانه ها و بناهاي فراواني به آتش كشيده شد و بسياري از دانشمندان و علما در حملات جان خود را از دست دادند. پس از مرگ سلطان سنجر سلجوقي در سال 552 هجري قمري خراسان به تصرف خوارزمشاهيان درآمد. امّا با آغاز قرن هفتم هجري قمري و ظهور مغولان خراسان دوباره آبستن حوادث تازه گشت و مغولان مردمان اين سرزمين را به خاك و خون كشيدند و حملات وحشيانة آنها استقلال خراسان را از بين برد و خراسان ضميمة قلمرو ايخانان مغول گشت. در قرن هشتم هجري قمري سربداران پرچم استقلال را در سبزوار به اهتزاز در آوردند و بر عليه مغولان قيام نمودند و اين قيام 50 سال ادامه يافت در سال 783 هجري قمري خراسان به تصرف امير تيمور گوركاني يا همان تيمور لنگ درآمد و شاهرخ پسر تيمور هرات را به پايتختي خود برگزيد اما در سال 913 هجري قمري شيبك خان ازبك خراسان را به تصرف خود در آورد شاه اسماعيل صفوي به سوي ازبكها تاخت ولي به نتيجه اي نرسيد و شاه اسماعيل در سال 918 از ازبكها شكست خورد پس از اين پيروزي ازبكها بار ديگر خراسان را مورد تاخت و تاز خود قرار دادند. اما اين بار شاه اسماعيل سپاه عظيمي تدارك ديده بود و توانست ازبكها را شكست داده و تا ماوراء النهر به عقب براند. سپس نوبت به نادرشاه افشار رسيد تا در خراسان حكومت برقرار كند حكومت نادر را مي توان به جرأت يكي از بزرگترين حكومتهاي اين سرزمين ناميد پس از مرگ نادر شاه در سال 1160 هجري قمري اين سرزمين مورد حملة احمد شاه دراني يا همان احمد افغان درآمد. پس از آن هم كه نوبت به قاجاريه رسيد قاجاريه طبق عهدنامه متعهد گرديد كه در امور داخلي افغانستان دخالت نكند و در اين زمان بود كه خراسان به دو قسمت تقسيم شد و مرز آن نيز از هريررود سرخس تا درياچة هامون ادامه مي يافت. و با اين تعهد قاجاريه شهرهاي آباد و پرجمعيت و سرسبز مانند مرو، هرات ، بلخ ، خوارزم و بخارا از ايران جدا شدند. البته با وجود اينهمه تاخت و تاز و حملات و ناملايماتي كه بر خراسان رفت اما اين منطقه همچنان آباد و پابرجاي مانده است. لازم به توضيح است كه به تازگي شهر طبس از استان خراسان جدا و به استان يزد ملحق شده است .
* خراسان رضوی 
استان خراسان رضوی بخش کوچکی از خراسان بزرگ است. خراسان بزرگ در ادبیات ایران شامل تمامی شمال شرق ایران و بخش بزرگی از افغانستان می‌شود اما خراسان رضوی به مرکزیت شهر مشهد یکی از استان‌های کشور ایران است. این استان با مصوبه دولت در سال ۱۳۸۳ خورشیدی و پس از تقسیم استان خراسان به سه استان ایجاد شد.
افزودن واژه رضوی به نام این استان از سوی دولت کنونی، به افتخار وجود آرامگاه هشتمین امام از امامان شیعه به نام امام رضا علیه السلام در مرکز این استان صورت گرفته است.
در تقسیمات کشوری سال ۱۳۸۳ استان پهناور خراسان به سه استان تقسیم گردید و استان خراسان رضوی یکی از این ۳ استان است. تعدادکل جمعیت استان براساس آمار سرشماری عموم نفوس در سال ۱۳۸۵ به میزان ۵،۵۹۳،۰۷۹ نفر بوده که از این تعداد ۲،۸۰۹،۴۱۹ نفر مرد و ۲،۷۸۳۶۶۰ نفر زن می باشد تعداد خانوار این استان نیز ۱،۴۲۷،۵۰۵ خانوار می باشد.
 
 
* خراسان رضوی به ۲۰ شهرستان و ۶۵ بخش تقسیم شده است 
     استان خراسان رضوی
مرکز
مشهد
 
شهرستان‌ها
بردسکن | بجستان | تایباد | تربت جام | تربت حیدریه | چناران | خلیل‌آباد | خواف | درگز | رشتخوار | سبزوار | سرخس | فریمان | قوچان | کاشمر | کلات | گناباد | مشهد | مه‌ولات | نیشابور
 
شهرها
انابد | باجگیران | باخَرْز | بایگ | بجستان | بردسکن | بیدخت | تایباد | تربت جام | تربت حیدریه | جغتای | چاپشلو | چکنه | چناران | خرو | خلیل‌آباد | خواف | داورزن | دررود | دَرگَز | دولت‌آباد | رباط سنگ | رشتخوار | رضویه | رودآب | ریوش | سبزوار | سرخس | سلطان‌آباد | سنگان | شاندیز | ششتمد | صالح‌آباد | طُرقَبه | عشق‌آباد | فرهادگرد | فریمان | فیروزه | فیض‌آباد | قاسم‌آباد | قدمگاه | قلندرآباد | قوچان | کاخک | کاریز | کاشمر | کَدکَن | کلات | کندر | گناباد | لطف‌آباد | مشهد | مشهد ریزه | ملک‌آباد | نَشتیفان | نصرآباد | نقاب | نوخندان | نیشابور | نیل‌شهر 
 
نقاط دیدنی
آبشار اخلمد | آبشار رودمعجن | آتشکده آذربرزین‌مهر | آرامگاه بیهقی | آرامگاه عطار نیشابوری | آرامگاه عمر خیام | آرامگاه فردوسی | آرامگاه کمال‌الملک | آرامگاه نادرشاه | آستان قدس رضوی | بارگاه امام رضا | مزار شیخ احمد جامی | برج نادری | بند نادری | دهکده چوبین نیشابور | غار آتشگاه | غار مغان | قلعه گوش‌لاغر | کاروانسرای ریوند | کوهسنگی | مسجد گوهرشاد | موزه قوچان | آرامگاه لقمان | رباط شرف | دریاچه بزنگان | موزه نیشابور | میل اخنگان 
 
* استان خراسان رضوي در يك نگاه آماری 
استان خراسان رضوي با مساحتي بالغ بر 127432 كيلومتر مربع داراي 19 شهرستان،  64 نقطه شهري، 62 بخش و 158 دهستان و 3767 آبادي داراي سكنه مي‌باشد. اين استان داراي 841 كيلومتر مرز مشترك با كشورهاي همسايه است (302 كيلومتر با افغانستان، 539 كيلومتر با تركمنستان) تراكم جمعيت در اين استان حدود 42 نفر در كيلومتر مربع مي‌باشد. 
نرخ شهرنشيني استان 5/64 درصد و نرخ باسوادي 4/91 درصد برآورد مي‌گردد. نرخ فعاليت كه عبارتست از نسبت جمعيت فعال به كل جمعيت 10 ساله و بالاتر مي‌باشد در سال 1381 حدود 3/36 درصد برآورد گرديده و نرخ بيكاري نيز حدود 6/10 درصد است.
ـ سهم شاغلين بخش كشاورزي از كل شاغلين 44% درصد، سهم شاغلين بخش صنعت و معدن و ساختمان 25% درصد و سهم شاغلين بخش خدمات 29% درصد مي‌باشد. 
ـ تعداد دانش‌آموزان اين استان 5/1375 هزار نفر و نسبت دانش‌آموز به معلم 21 نفر مي‌باشد. 
ـ ضريب پوشش تحصيلي براي مقطع ابتدايي 104 درصد، مقطع راهنمايي 97% درصد و در مقطع متوسطه 73% درصد پيش‌بيني گرديده است. 
ـ 4/95 درصد خانوارهاي روستاهاي 20 خانوار و بالاتر از آب آشاميدني سالم، 1/35 درصد از راه مناسب و 100 درصد از برق برخوردارند. 
ـ ضريب‌نفوذ تلفن (كه عبارتست از تلفن به ازاي 100 نفر جمعيت) در اين استان 19 مي‌باشد. 
ـ سطح زير كشت اراضي زراعي و باغي استان 458 هزار هكتار، سطح زير كشت اراضي زراعي 7/306 هزار هكتار و سطح زير كشت باغات 151 هزار هكتار است. به ازاي 1000 نفر روستايي 2/240 هكتار اراضي زراعي و باغي زير كشت وجود دارد. 
ـ طبق نتايج طرح سرشماري كارگاهي سال 1381 تعداد 247924 كارگاه با 733751 نفر كاركن در استان خراسان رضوي در فعاليتهاي مختلف مشغول بكارند. از اين تعداد 41906 واحد با 169804 نفر و ارزش افزوده توليدي معادل 7/5529 ميلياردريال در بخش صنعت مشغولند. 
ـ تراكم راههاي استان 6/13 كيلومتر به ازاي 100 كيلومتر مساحت استان است. اين شاخص براي راههاي فرعي 16/4 كيلومتر و براي راههاي روستايي 4/8 مي‌باشد. نسبت راه آسفالته روستايي از كل راههاي روستايي 5/30 درصد و نسبت راههاي روستايي داراي مشخصات از كل راههاي روستايي 4/42 درصد است.
* آب و هوا (استان خراسان) 
گستردگي استان و عواملي مانند وجود رشته‌ كوههاي مرتفع و مناطق كويري، دوري از دريا و وزش بادهاي مختلف، موجب گوناگوني آب و هوا در مناطق آن گرديده است. 
در بيشتر بررسيهاي انجام گرفته از جمله مطالعات آمايشي خراسان، اين سرزمين به سه منطقه آب و هوايي شمال، مركز و جنوب تقسيم مي‌شود. 
شمال خراسان به طور كلي داراي شرايط آب وهوايي معتدل و سرد كوهستاني است؛ اين منطقه حاصل خيزترين و متراكم‌ترين بخش استان از نظر جمعيت، فعاليتهاي اقتصادي و امكانات زيربنايي است كه شامل شهرستانهاي بجنورد، قوچان، شيروان، مشهد، درگز، چناران و سرخس مي‌شود. 
منطقه مركزي استان شامل شهرستانهاي سبزوار، اسفراين، نيشابور، تربت حيدريه، كاشمر، تربت جام، تايباد و خواف است. 
اين منطقه داراي آب و هواي نيمه صحرايي ملايم بوده و فعاليت اصلي اقتصادي آن كشاورزي است كه در دشتهاي وسيع دامنه‌هاي جنوبي بينالود تا كوير نمك و مناطق كويري مرز افغانستان انجام مي‌شود. اين دشتها از نظر آب و هوايي جزو مناطق خشك و نيمه‌خشك محسوب مي‌شوند و ميزان بارندگي در آنها بين 200 تا 250 ميليمتر در سال است. 
جنوب خراسان داراي آب و هواي خشك و نيمه‌صحرايي است؛ وسعت اين منطقه كه از شش شهرستان بيرجند، طبس، فردوس، گناباد، قاينات و نهبندان تشكيل شده حدود يكصد و هفتاد هزار كيلومتر مربع است كه حدود نيمي از مساحت كل استان را دربرمي‌گيرد. 
بررسي وضعيت بارندگي در استان نشانگر اين است كه در بيش از 90 درصد استان توزيع مكاني و زماني بارشها و پراكندگي آنها يكنواخت و مشابه نيست؛ ميزان ريزشهاي جوي به صورت باران و برف در 15 درصد مساحت استان (نواحي شمال و شمال غربي) آن نسبتاً زياد است به طوري كه در برخي مناطق مجاور استان گستان، ميزان بارندگي گاه به بيش از 700 ميليمتر در سال مي‌رسد؛ ميانگين بارندگي سالانه اين ناحيه بين 300 تا 400 ميليمتر تغيير مي‌كند ولي در مناطق جنوبي، شرقي و مركزي كه بيش از 85 درصد مساحت خراسان را شامل مي‌شود ميزان بارندگي بسيار كم و بين 40 تا 200 ميليمتر در سال متغيير است. متوسط ميانگين بارندگي در اين مناطق تقريباً معادل 150 ميليمتر است. 
تنوع آب و هوايي استان عبارت است از: 
ـ آب و هواي سرد كوهستاني و نيمه صحرايي سرد در شمال و شمال غرب. 
ـ آب و هواي معتدل كوهستاني در مناطقي از شمال و شمال غرب و مركز. 
ـ آب و هواي نيمه صحرايي ملايم در شمال شرق،مركزو مناطقي از غرب و نيز مناطق كوهستاني جنوب. ـ آب و هواي گرم صحرايي فراگير مناطق مركزي به طرف جنوب و جنوب غرب.
* مشهد                                                                        مشهد شهری در شمال شرقی ایران و مرکز استان خراسان رضوی است. این شهر با ۲٬۴۱۰٬۸۰۰ میلیون نفر جمعیت، دومین شهر پرجمعیت ایران پس از تهران است.[۱] وجود آرامگاه امام رضا  هشتمین امام مذهب شیعه، در این شهر، سالانه بیش از ۱۳ میلیون زائر را به مشهد می‌کشاند.     * تاریخچه 
حوضه‌ی رودخانه‌ی کشف‌رود که شهر مشهد در آن قرار دارد، به خاطر شرایط مناسب طبیعی، از پیش از اسلام به عنوان یکی از مناطق مورد توجه برای سکونت در خراسان به حساب می‌آمد. این منطقه ابتدا مسکن اقوام غیرآریائی بود. در داستان‌های ملی ایران بنای اصلی شهر توس را به جمشید و تجدید بنای آن را به توس، پهلوان و سپهسالار ایرانی نسبت می‌دهند. توس در زمان خلافت عثمان به‌طور کامل توسط اعراب فتح شد. در دوره‌ی اسلامی این منطقه بخشی از ولایت توس به مرکزیت شهر تابران بود که آبادی‌های سناباد و نوقان که بخشی از مشهد کنونی هستند را نیز در بر می‌گرفت.در دوران حکومت هارون عباسی، حمید بن قحطبه طائی والی خراسان بود که کاخی در باغی واقع در ۱۵ کیلومتری سناباد داشت. در بهار سال ۱۹۳ هجری قمری، هارون که برای سرکوب شورشی عازم سمرقند بود، در نوقان بیمار شد و بنا به وصیتش او را در آن باغ دفن کردند. چند سال بعد در دوران خلافت مامون، در ۲۰۲ هجری قمری، امام رضا که پس از یک سال اقامت در مرو عازم بغداد بود، در منزل امیر سناباد مسموم شد و مامون پیکر او را نزدیک قبر هارون به خاک سپرد. از آن پس آن نقطه «مشهد الرضا» به معنی «محل شهادت رضا» و به اختصار مشهد نام گرفت.پس از حمله‌ی مغولان مردم شهر ویران‌شده‌ی توس به مشهد مهاجرت کردند و شهر توسعه پیدا کرد. مشهد در زمان حکومت نادرشاه افشار به عنوان پایتخت ایران انتخاب شد.
* تاريخ مشهد پيش از اسلام
گرچه تاريخ شكل گيرى شهرى با عنوان (مشهد) به آغاز قرن سوم هجرى ، يعنى مقارن با شهادت و به خاك سپارى ييكر مطهر حضرت امام رضا(ع) در آن جا برمى گردد، اما منطقه (توس) كه مشهد كنونى در آن واقع است تاريخى ديرينه دارد. توس را از اين رو بدين نام خوانده اند كه بنيانگذار و نخستين حكمران آن، فردى به نام (توس بن نوذر) سپهبد نام آور كيخسرو پادشاه كيانى ، بوده است. از تاريخ اين شهر در قبل از اسلام، به جز افسانه اى چند، آگاهى چندانى در دست نيست. ولى با توجه به اسناد موجود، مى توان حدس زد كه اين شهر در اواخر حكومت ساسانيان، يكى از مرزدارى هاى سر راه گرگان و نيشابور به مرو و بلخ، و از ولايت هاى مشهور در خراسان بزرگ بوده است. 
* مشهد در دوره اسلامى
به گفته تاريخ نويسان، هنگامى كه يزدگرد سوم از برابر سپاهيان مسلمان عرب گريخت، به خراسان روى آورد. سپاه مسلمانان به فرماندهى احنف بن قيس كه مامور فنح خراسان بودند وى را تعقيب كردند. يزدگرد كه آنان را به دنبال خويش يافت، راهى (توس) شد تا از (كنارنگ توس) مرزبان خود در آن خطه پناه بخواهد، اما (كنارنگ) با اين بهانه كه از يك سو، توس گنجايش موكب بزرگ پادشاهى را ندارد، و از سوى ديگر، پناه دادن به پادشاه، امكان يورش سپاه مسلمانان را افزايش مى دهد، يزدگرد را از توس راهى (مرو) كرد. حاكم مرو نيز در آغاز به استقبال يزدگرد شتافت، اما سرانجام از او رخ برتافت و آخرين شاه ساسانى در سال 31 هجرى به دست آسيابانى در مرو كشته شد. كنارنگ توس هم كه حاكمى سودجو و عافيت طلب بود، با احساس خطر از سپاه مسلمانان، طى نامه اى از عبدالله بن عامر، امان خواست و عهد كرد كه اگر پيشنهاد او پذيرفته شود، در فتح نيشابور مسلمانان را يارى خواهد داد. پس چنين كرد و به امارت نيشابور دست يافت. با اين ترفند، كنارنگيان، به رغم فتح خراسان، همچنان نفوذ خود را در خطه توس حفظ كردند و تا پايان عصر اموى و چيرگى سپاه ابومسلم در سال 129 هجرى ، در آن جا ماندند و تنها پس از يورش سرداران ابومسلم بود كه آن جا را رها ساختند.
ـ مشهد در دوره امويان : 
از تاريخ توس در دوران امويان نيز خبر چندانى در دست نيست. تنها بايد از مهاجرت و اقامت و درگذشت(خواجه ربيع بن خثيم)از ياران ابن مسعودصحابى يادكردكه درحدودسالهاى 35 هجرى راهى خراسان شدودر (نوغان) اقامت گزيد ودر سال 61 در همان جا رحلت كرد و دفن شد.
ـ مشهد در دوره عباسيان :
در دوره عباسيان، گرچه فرمانداران خراسان از جانب حكومت مركزى برگزيده مى شدند، اما بى كفايتى اين واليان و جنبشهايى كه در گوشه و كنار اين خطه رخ مى داد، گاه مردم را چنان بر مى آشفت كه خواهان بركنارى ايشان مى شدند.از جمله در سالهاى پايانى قرن دوم، آن زمان كه على بن عيسى والى خراسان بود، فتنه و آشوب تا آن اندازه در خراسان بالا گرفت كه (هارون الرشيد) در سال 189 خود براى سركوب شورش، رهسپار ولايات شرقى شد. اما على بن عيسى ، فرصت طلبانه، و با هداياى بسيار، در رى نزد او آمد و هارون او را در حكمرانى خراسان پايدار داشت. ولى با سپرى شدن يك سال، شورش از حد گذشت و هارون وى را بركنار نمود. در سال 192 نيز خود براى استقرار امنيت كامل، راهى خراسان شد و در باغ حميدبن قحطبه اقامت گزيد. يك سال پس از آن چنان بيمار شد كه همان جا مرد و در تالار بزرگ كاخى كه در آن باغ قرار داشت، به خاك سپرده شد.
* از توس تا مشهد
(توس)، در دل خود شهرهايى داشته، كه (نوغان) و (طابران) از آبادترين آنها بوده و آورده اند كه اين دو شهر هزار قريه و آبادى را در بر مى گرفته است.... در طول تاريخ، گاه (نوغان) اعتبار افزونترى مى يافته و زمانى (طابران) رونق بيشترى داشته است. جايى كه اكنون به نام(شهر توس) معروف است و آرامگاه فردوسى ، حماسه سراى نامدار ايران در آن قرار دارد، تنها بخشى از توس قديم، يعنى همان (طابران) است، كه بقاياى ارگ و باروى نيمه ويرانى كه مردم آن را (قصر مامون) مى خوانند و بناى بزرگى كه به (بقعه هارونيه) مشهور شده است، در آن پيداست. اين محل، در حال حاضر حدود بيست كيلومترى شمال غربى شهر مشهد است. ديگر شهر بزرگ و نامدار (توس)، (نوغان) بوده كه اينك در دل شهر مشهد قرار دارد. يكى از آبادى هاى پيرامون (نوغان)، روستايى به نام (سناباد) بوده كه آب و هوايى خوش و مطبوع، كشتزارهايى پربار،   قنات هايى سرشار و بوستانهايى شاداب و سرسبز داشته است. 
ـ باغ حميد بن قحطبه :
در فاصله ميان نوغان و سناباد، باغى از آن حميدبن قحطبه بوده كه در ميان آن كاخى باشكوه داشته است. حميد بن قحطبه طايى فرزند يكى از سرداران سپاه ابومسلم بود كه با راندن كنارنگيان، حكومت توس را در دست گرفت و در اين بوستان سكنى گزيد. در باره پيشينه بناى كاخ يادشده، ديدگاههاى گوناگونى وجود دارد. برخى آن را به اسكندر، گاه به سلاطين حمير و گاه به دوران ساسانيان نسبت مى دهند. حتى برخى بر اين باورند كه اين بنا، به فرمان مامون و پس از دفن پدرش هارون در باغ حميد، و به منظور پاسداشت ياد و نام وى ساخته شده است. به هر رو، اين باغ، هم به دليل موقعيت مكانى و هم به جهت دربرداشتن امكانات آسايشى ، در آن دوره كانون همه تحولات سياسى توس بوده است. امام رضا عليه السلام نيز در سفر خود از مدينه و پيش از رسيدن به مرو و گرفتن حكم ولايتعهدى ، در آن اقامت كرده اند. شيخ صدوق در كتاب (عيون اخبار الرضا عليه السلام) از ورود حضرت به باغ حميد بن قحطبه دو گزارش مى دهد كه خواندنى است: نخست آن كه، وقتى امام رضا (ع) نزد قبر هارون رفت، با دست خود خطى بر يك طرف قبر كشيد و فرمود: اين جا تربت من است و من در همين جا دفن خواهم شد و خداوند بزودى اين مكان را محل آمد و شد شيعيان و دوستان من قرار خواهد داد. به خدا سوگند! اگر شيعه اى مرا زيارت كند و بر من درود فرستد، شفاعت ما اهل بيت و غفران خداوند بر او واجب مى شود. پس نماز گزارد و دعا كرد و سپس سر بر سحده اى طولانى نهاد... و ديگر آن كه، چون حضرت به كاخ حميد وارد شد، جامه هاى خود را در آورد و به حميد داد. حميد هم آنها را به براى شستشو به كنيز خود سپرد. ديرى نگذشت كه كنيز بازگشت و گفت: اين نوشته را در يقه پيراهن حضرت يافتم. حميد محتواى آن نوشته را از امام پرسيد و حضرت در پاسخ فرمود: اين حرزى است كه من آن را پيوسته همراه خود دارم.هركس آنرا در گريبان خود نگه دارد، از بلا و شر شيطان در امان خواهد ماند......
 
 
ـ شهادت امام رضا عليه السلام :
مامون به منظور جلب حمايت شيعيان و دست يابى به حكومتى ديرپا، با فراخوانى امام رضا(ع) به پذيرش ولايتعهدى ، امام را در دهم شوال سال 201 از مدينه به مرو آورد و سياستمدارانه دستور داد تا به نام امام خطبه بخوانند و سكه بزنند.... يك سال و نيم بعد، و پس از سپرى شدن ماههايى پرحادثه، كه شرح آن در جاى خود آمده است، مامون، امام را همراه خود كرد و مرو را به قصد بغداد پشت سرگذاشت. مامون، ابتدا در شهر سرخس، وزير زيرك خود، فضل بن سهل را به قتل رساند و آن گاه كه به توس رسيد، در (نوغان) توقف كرد و در همان درنگ كوتاه، نقشه پليد خويش را به اجرا گذاشت و با مسموم ساختن امام عليه السلام، آن حضرت را در روز آخر ماه صفر سال 203 هجرى به شهادت رسانيد. پيكر پاك امام را پس از شهادت، در تالار باغ حميد بن قحطبه و در كنار قبر هارون، همان جا كه امام خود پيشتر اشاره فرموده بود، دفن كردند. بدين سان، باغى كه تا آن هنگام مركز تصميم گيرى هاى كلان سياسى بود، به محل آمدوشد دلدادگان زيارت تربت حضرت امام رضا(ع) و شيعيان مخلصى بدل گشت كه اينك آرزوهاى خويش را در سرنهفتن بر خاك مزار محبوب خويش مى جستند.... و تربت پاك امام از آن تاريخ، همچون نگينى گردبد كه زائران حضرتش حلقه وار آن را در ميان گرفتند و بر گرداگرد آن سكنى گزيدند.... اين خود، سرآغاز شكل گيرى هسته هاى اوليه شهر مشهد است. بنابراين، تاريخ مشهد را نمى توان بدون توجه به پيشينه شكل گيرى حرم مطهر به كاوش نشست. اين دو، چنان به هم گره خورده اند كه در ادوار گوناگون تاريخ، تحولات و دگرگونيهاى هر كدام، در رشد و توسعه آن يك نشان نهاده است.
 
ـ تحولات مشهد در دوره محمدرضاپهلوي (1320-1357ه.ش ) :
مشهد از شهريور 1320 كه مصادف با اشتعال ايران توسط نيروهاي متفقين به دليل وجود ناامني در مناطق روستايي و امنيت مناسب در مشهد به علت وجود پادگانها و مراكز نظامي و نيز خشك سالي هاي جنوب خراسان بويژه در سال زراعي 1326-27و تاسيس دانشگاه مشهد درسال 1326 ه.ش پذيراي جمعيت زيادي بود كه در رشد جمعيت نقش داشته اند . به دنبال دگرگونيهاي سياسي، اقليمي و آموزشي فوق، تحولات تكنيكي به ويژه مجهز شدن شبكه حمل و نقل درون شهري به وسايل نقليه جديد ( افزايش اتوبوسها از 2 دستگاه به 77 دستگاه ، ورود تعداد 10 دستگاه تاكسي در سال 1328 كه تا سال 1324 به 200 دستگاه افزايش يافت ) و از همه مهمتر برقراري ارتباط بين مشهد و تهران از طريق شبكه راه آهن در سال 1336 ه.ش و نيز پرداخت وام به دارندگان زمينهاي وقفي توسط بانك رهني در سال 1336 ه.ش از عواملي بودند كه دست به دست يكديگر داده و جمعيت شهر مشهد در سال 1335 ه.ش به 241989 نفر رسانده است بطوريكه رشد سالانه جمعيت در طول 16 سال (1319-1335 ه.ش) به طور متوسط 2% بوده است . از حدود سال 1335 ه.ش به دليل تغييرات اساسي در ساخت اقتصادي كشور به ويژه درآمد حاصل از فروش نفت، مستحكم شدن سياست‌هاي تجاري - اقتصادي و فرهنگي ، گسستگي نظام ارباب رعيتي به دنبال اجراي اصلاحات ارضي در سا ل 1342 ه.ش ، رشد جمعيت نيز دچار تغيير و تحولاتي اساسي گرديد به طوري كه جمعيت شهر از 241998 نفر در سال 1335 ه.ش به 409616 نفر در سال 1345 رسيد مه نرخ رشد سالانه اي در حدود 5/4 درصد داشته است .
همچنين وسعت شهر نيز از 16 به 33 كيلومتر مربع يعني بيش از 2 برابر افزايش يافت . توسعه شبكه حمل و نقل هوايي، تاسيس كارخانجات و توسعه فعاليتهاي بهداشتي نيز از جمله مواردي بودند كه در توسعه فيزيكي شهر مشهد موثر واقع شدند. 
مشكلات ناشي از رشد جمعيت ، بي توجهي به نحوه استفاده از اراضي ، توسعه نامنظم شهر و ساير مشكلات عمومي باعث گرديد كه تهيه طرح جامع شهر در سال 1346 به مهندسين مشاور ابلاغ گردد. اين طرح براي يك دوره 25 ساله (1345-70) در پنج مرحله 5 ساله تنظيم و در سال 1350 به شوراي عالي شهر سازي تسليم و پس از تصويب مراحل اجرايي آن، در سال 1352 به شهرداري ابلاغ گرديد. در طرح جامع سمت توسعه آينده شهر به صورت پيوسته در غرب شهر با توجه به پيش بيني افزايش جمعيت 409616 نفر در سال 1345 به 1465000 در سال 1370 پيش بيني گرديد. در اين طرح وسعت شهر از 33/4 به 170 كيلومتر مربع افزايش مي‌يافت .همگام بامراحل تهيه طرح جامع، تفضيلي شهر از نظر فيزيكي و جمعيتي به رشد ادامه مي داد بطوريكه جمعّيت مشهد درسال 1355 به667770 نفر(با نرخ رشدسالانه بين 1345-55حدود) افزايش يافت. درطرح جامع ، الگوي مداخله در يافت قديم شهر و به ويژه اطراف حرم مطهر نيز تهيه و نقشه پيشنهادي ارائه گرديد ولي به مرحله اجرا در نيامد.در سال 1354 طرح توسعه حرم اجرا شد كه تعداد زيادي از بازارچه‌ها ، مساجد، مدارس قديمي، واحدهاي تجاري و مسكوني تخريب و بازار رضا(ع) نيز به منظور واگذاري به صاحبان مغازه‌هاي تخريبي در مشرق ميدان آب ساخته شد. 
 
 
ـ تحولات شهر مشهد بعد از پيروزي انقلاب اسلامي (1357ه.ش ) :
كشور ايران در دهه 1350 آبستن تحولات سياسي عظيمي بود كه در سال 1375 به پيروزي انقلاب اسلامي و دگرگوني ساختار سياسي - حكومتي كشور منجر گرديد . اثرات انقلاب در ابعاد شهري شامل : تصويب قانوني اراضي موات شهري(1375) تصويب قانون زمين شهري (1358) تصويب قانونن زمين شهري (1361) طرح مجدد الگوي نوشهرها (1364) و... بود كه بر كيفيت شهرنشيني تاثير بسزايي داشت. سال 1375 به دليل وقوع كودتاي ماركسيستي در افغانستان حدود 000/557 نفر از مهاجرين افغاني در خراسان ساكن شدند كه از اين تعداد حدود 296500 نفر (53/2 %) در شهر مشهد به ويژه در حاشيه قلعه ساختمان و گلشهر سكني گزيدند . همچنين در نتيجه وقوع جنگ تحميلي عراق عليه ايران عده اي از مهاجرين جنگ تحميلي وارد خراسان و به ويژه شهر مشهد شدند . عوامل فوق به همراه مهاجرتهاي روستا - شهري دست به دست هم داده و باعث رشد سريع جمعيت شهر در اين دوره گرديد به طوري كه جمعيت از 667/770 نفر درسال 1355 به 1/462/50 نفر در سال 1365 با نرخ رشدي معادل 8 % در سال افزايش يافت كه بالاترين نرخ رشد جمعيت شهري در ايران بوده است. مساحت شهر نيز در اين دوره (65-1355) از 78 به 220 كيلومتري با نرخ رشد معادل 11 % در سال، افزايش يافت . 
* موقعيت جغرافيايي 
شهر مشهد مركزاستان خراسان رضوی ، در شمال شرقی ایران ارتفاع آن از سطح دريا حدود 985 متر و فاصله زميني آن با تهران 966كيلومتر است و با وسعت حدود  204   كيلومتر مربع مساحت می باشد در موقعیت جغرافیایی  36 درجه و 17 دقيقه عرض شمالي و 59 درجه و 36 دقيقه و 45 ثانيه طول شرقي قرار دارد. و در حوضه آبريز كشف رود و در انتهاي جنوبي دشت رسوبي توس واقع است و دو رشته كوه هزار مسجد در شمال و بينالود در جنوب آن قرار دارد و  رودخانه كشف رود در 8 كيلومتري شمال اين شهر از شمال غرب به سمت شرق جريان دارد. شهرستان مشهد محدود است از شمال به جمهوري تركمنستان و از شمال غربي به درگز و چناران و از غرب و جنوب به شهرستانهاي نيشابور و فريمان و از شرق و جنوب شرقي با سرخس و تربت‏جام هم مرز است.  
اين شهرستان داراي 4 شهر (كلات، طرقبه، شانديز و مشهد) و 5 بخش و 15 دهستان و 1190 آبادي بوده و جمعيت شهرستان مشهد براساس آخرين سرشماري در سال 1375، 2247996 نفر بوده است كه 1908083 نفر ساكن در شهر و 339728 در روستا و بقيه غير ساكن بوده‏اند. در نظام سلسله مراتب شهري ايران، مشهد در مرتبه دوم بعد از تهران قراردارد كه به دليل اعتبار فرامنطقه‏اي و عوامل مختلفي همچون قرارداشتن در مسير راههاي تجاري و ارتباطي كشورهاي آسياي ميانه و افغانستان، همواره جمعيت آن در حال افزايش است
* آب و هوا ) مشهد( 
مشهد به دليل موقعيت جغرافيايي خاص كه درمنطقه مرزي بين شمال و جنوب خراسان قراردارد و همچنين تداخل جبهه‏هاي مختلف آب و هوايي، داراي آب و هوا و خصوصيات ويژه اقليمي است و قسمت اعظم دشت مشهد- نيشابور، جزء اقليم سرد و خشك و قسمتي از دشت مشهد - قوچان، نيم خشك و سرد و بخش كوچكي از بلندترين ارتفاعات رشته كوه هاي بينالود و هزار مسجد جزء اقليم مرطوب سرد مي‏باشد و در مجموع شهر مشهد داراي آب و هواي متغير، اما معتدل و متمايل به سرد و خشك است و از تابستانهاي گرم و خشك و زمستانهاي سرد و مرطوب برخوردار است. بيشترين درجه حرارت در تابستانها 35 درجه بالاي صفر و كمترين آن در زمستان 15 درجه زير صفر و ميزان بارندگي متغير و ميانگين بارندگي سالانه در مشهد حدود 253 ميليمتر مي‏باشد. رودخانه مهم آن كشف رود است كه از شاخه‏هاي مهم آن رادكان، طرقبه، جاغرق، دهبار، زشك، گلستان و دولت آباد است. منابع تأمين آب زيرزميني دشت مشهد شامل چشمه، قنات، چاه‏عميق و نيمه عميق است. 
* گردشگری
 نوشتار اصلی: فهرست مکان‌های دیدنی شهر مشهد و اطراف آن
پیشینه‌ی بیشتر آثار تاریخی در این شهر از قرن ۸ هجری فراتر نمی‌رود. از آن‌جمله می‌توان به مسجد گوهرشاد، میل اخنگان،
* بناهای تاریخی شهر مشهد
کاخ خورشید این کاخ در وسط باغ بزرگی قرار دارد و از آثار دوره نادرشاه افشار است و احتمالاٌ برای سکونت خانواده سلطنتی احداث شده است . نمای این کاخ که به شیوه معماری هندی ساخته شده است , به شکل استوانه ای می باشد و با سنگ های مرمر سیاه تزئین شده است . این کاخ مجموعاُ دارای 12 اتاق است که در داخل اتاق ها نیز تزئیناتی از نقاشی و گچ بری دیده می شود . شیوه تزئین و آرایشی که در این بنا به کار رفته , مشتمل بر ریزه کاری های دقیق و متنوع و قابل ملاحظه است . تصاویری از شاه زادگان نادری بر روی دیوارها نقش شده است که در میان آن ها , نقوش زرین نیز دیده می شود . این قصر در نیمه دوم قرن دوازدهم هجری ساخته شده است 
.
 
ـ آرامگاه فردوسی :
آرامگاه حکیم ابوالقاسم فردوسی زیارتگاه مشتاقان ادب پارسی است و توس , شهرت و معروفیت خود را مدیون آثار و شخصیت شامخ اوست . ساختمان بنای فعلی آرامگاه به دوران جدید تعلق دارد, از سال 1307 , کار احداث ساختمان آرامگاه آغاز شد و در مهرماه 1313 که مصادف با ایام برگزاری جشن هزاره فردوسی بود , پایان یافت . طراحی آرامگاه فردوسی مانند بسیاری از بناهای اوایل عصر پهلوی , بیش تر از عناصر معماری دوره هخامنش سود جسته و سازندگان آرامگاه , به نوعی , آن عناصر را با اجزاء‌ معماری معاصر تلفیق کرده اند .
ـ آرامگاه شیخ طبرسی :
در ابتدای خیابان طبرسی مشهد مقبره شیخ امین الدین ابوعلی فضل بن حسن قرارگرفته است که در فقه و تفسیر قرآن از اساتید نامور شیعه محسوب  می شود . وی در سال 523 هجری قمری به سبزوار عزیمت کرده و در 548 هجری قمری در این شهر وفات یافته است .
ـ آرامگاه خواجه اباصلت :  
این آرامگاه در 12 کیلومتری جنوب شرقی مشهد واقع است . خواجه اباصلت , فرزند صالح (سلیمان) هروی است . برخی از متون , اورا از ثروتمندانی که علما را مورد ملاطفت قرار      می داده است , معرفی کرده اند .ولی مردم او را خادم و محرم امام رضا (ع) می دانند که در   دم مرگ آن حضرت , حاضر بوده است .
ـ آرامگاه نادر شاه : 
آرامگاه نادر نادر شاه در زمان خود فتوحات بسیاری انجام داد. وی در نظرداشت  برسرگور خود بنایی همانند تاج محل در هند بسازد و دستور داد که از مراغه سنگ های آن را حمل کردند, ولی در زمان حیاتش کاربنای آرامگاه پایان نیافت. در زمان حکومت قوام السلطنه, بنای دیگری بر آرامگاه نادرشاه ساخته شدکه آن هم مدتی بعد در معرض آسیب و خرابی قرار گرفت. بنای جدید در سال 1336 آغاز شد و در سال 1340 هـ .ش خاتمه یافت که مشتمل بر اتاق آرامگاه و دو تالار, موزه, ایوان ها راهروها پایه مجسمه و دفتر امضای بازدیدکنندگان است آرامگاه سرهنگ محمد تقی خان پسیان هم در محل مناسبی در باغچه شمالی باغ آرامگاه نادر قرار داردو لوحی سنگی بر آن نصب شده است .
ـ آرامگاه امام محمد غزالی :
این بنا به مقبره هارون الرشید, نقاره خانه زندان هارون و مسجد نیز معروف است. در کنار جاده
مشهد به توس و در نزدیکی آرامگاه فردوسی بنا گردیده است. بنای مزبور شباهت زیادی به آرامگاه سنجر در مرو دارد, از آجر ساخته شده  و گنبد دو پوشه داشته, اما پوشش خارجی آن ویران گشته و در سال های اخیر بازسازی شده است. به نظر می رسد که این بنا در سال 720 هـ.ق به یاد بود امام محمد غزالی ـ دانشمند نامی ایران ـ ساخته شده است .
ـ آرامگاه خواجه مراد راوی :
این آرامگاه در 12 کیلومتری جنوب شرقی مشهد , در دامنه کوه و در کنار یک چشمه قرار گرفته است . گنبد بقعه , هرمی پنج ضلعی است که از شیروانیی به رنگ سبز برپا شده است . پوشش داخلی حرم به صورت عرقچین ساخته شده است .
ـ مدرسه نواب :  
این مدرسه در خیابان علیای مشهد واقع شده است و به دوره شاه سلیمان صفوی مربوط می شود  ساختمان این مدرسه دو طبقه است و از آجر ساخته شده وبا کاشی کاری تزئین شده است مسجد ملاحیدرمسجد هفتاد و دو تن، گنبد خشتی ومصلی طرق اشاره کرد.از شهر تاریخی توس تنهایک بنا با نام گنبد هارونیه برجا مانده‌است.بازه هور نیز از قدیمی‌ترین بناهای موجود در محدوده‌ی شهر که زمان ساخته‌شدنش را قرن سوم میلادی تخمین می‌زنند.آرامگاه افرادی چون نادرشاه و فردوسی و نیز مدارسی چون عباسقلی خان از دیگرآثار تاریخی موجود در شهر است 
* جاذبه های طبیعی 
ـ چشمه گراب :
به فاصله یک کیلومتری جنوب جاده مشهد به نیشابور در 49 کیلومتری مشهد واقع شده است. آب زیاد می باشد .ازدیاد ترشحات بزاق , معده , صفرا و لوزالمعده از خواص درمانی این آب است این چشمه از دسته آبهای کلروره سدیک آهن دار و هیپوترمال با باقی مانده خشک زیاد و اسیدیته همچنین این آب در درمان بیماریهای مفصلی سودمند است .
ـ تفرجگاه اخلومد :
این تفرجگاه در 84 کیلومتری جنوب غربی شهرمشهد قرار گرفته است .در فاصله 3 کیلومتری جنوب روستای اخلومه آبشاری به ارتفاع 23 متر جریان دارد که از مناظر بسیار دیدنی این تفرجگاه محسوب می شود . تفرجگاه اخلومه مجموعه ای زیبا و دلفریب برای دوستداران طبیعت است که می خواهند به دور از هیاهوی شهر , تن به آرامش و زیبایی های طبیعی بسپارند .
ـ تـفرجگاه طرقبه :
 تفرجگاه طرقبه از غرب به کوه های بینالود , و از شمال به کوه تخت رستم محدود می شود و دردامنه کوه های بینالود واقع شده است .  این منطقه به علت وجود چشمه سارها و درختان فراوان از مناطق خوش آب و هوای مشهد محسوب می شود.
*وضعيت تجاري :
شهر مشهد از گذشته به عنوان يك شهر زيارتي و سياحتي مطرح بوده و در حال حاضر علاوه بر اهميت زيارتي و سياحتي از جهت فرهنگي، علمي و سياسي و اقتصادي اهميت يافته است، به طوري كه به دلايل مختلف، از جمله حضور بيش از 12 ميليون مسافر و زائر در هر سال و قرارداشتن در مسير بزرگراه آسيايي، از امكانات اقتصادي و تجاري ويژه‏اي برخوردار شده است، چنان كه هم اكنون مركز اداري يكي از مهمترين گمرگات ايران در مشهد قرار دارد. زائران و مسافران عامل اصلي رونق و اهميت بازرگاني در مشهد بوده‏اند و عامل ديگر قرار داشتن مشهد در مسير بزرگراه آسيايي است كه بازارهاي متعدد در اين شهر ايجاد شده است. 
تعداد زيادي كارگاههاي خاص توليدات كالاهاي مورد نياز زائران در مشهد وجود دارد كه سوغاتيهاي مشهد از جمله: زعفران، زيره، خشكبار، نبات، مهر و تسبيح و ديگر محصولات را بسته‏بندي نموده، در معرض فروش قرار مي‏دهند. مهمترين واردات مشهد، انواع الكتروپمپ، موتور برق، و شارژ و فرشهاي ماشيني و ماشينهاي فتوكپي، تحرير، حساب، وسايل روشنايي برق و گاز، لوازم نيروگاهي، انواع لامپ، لوازم اندازه‏گيري و تجزيه الكترونيك، انواع دوربينهاي عكاسي و فيلمبرداري، لوازم پزشكي، شيرآلات، لوازم پمپ، جرثقيل، كاميون يدك‏كش، ترانسفورماتور، محصولات شيميايي، قطعات فلزي، چراغهاي ايمني، سنگهاي صيقل و سمباده، رنگهاي صنعتي، ماشين آلات جوجه‏كشي، ماشينهاي خودكار رايانه، لوازم صوتي و تصويري وقطعات آن، مواد لبني وخوراكيهاي مختلف است كه بيشتر از كشورهاي اروپايي، ژاپن، پاكستان و دبي وارد مي‏شود.
مهمترين صادرات مشهد، پتو، روده، كرك، پسته، آلو، سيب قيسي، برگه زردآلو، زيره سبز، خربزه، گيلاس، انگور، كيك رضوي، فرش، زعفران، ظروف آلومينيوم، لوازم شخصي، رب گوجه‏فرنگي، فرش، ميوه‏جات خشك و تازه است كه به كشورهاي اروپايي، ژاپن، كانادا، امارات متحده، كويت و ديگر كشورها صادر مي‏شود. در مجموع مشهد از نظر توليد ميوه يكي از شهرهاي مهم ايران به شمار مي‏آيد و به دليل وجود منابع معدني مختلف و تمركز مراكز توليدي و صنايع خوراكي، نساجي، برق و الكترونيك، شيميايي و دارويي، سلولزي و صنايع ديگر فلزي و غير فلزي و صنايع دستي داراي اهميت است و رايج‏ترين صنايع در مشهد صنعت فرش بافي (قاليچه، گليم)، شعربافي، نمدمالي، پوستين دوزي، سنگ تراشي، قلمزني روي سنگ، سفالگري، سبد و حصيربافي، فرآورده‏هاي چوبي و فلزي، نقاشي روي چرم و بدليجات است. 
علاوه بر اهميت صنايع در مشهد، صنعت جهانگردي نيز در اين شهر از اعتبار و اهميتي ويژه برخوردار است و به دليل وجود جايگاه زيارتي و امكانات سياحتي و گردشگري، مشهد به عنوان يكي از مهمترين قطبهاي گردشگري در جهان اسلام و ايران اسلامي, مطرح است، به طوري كه سالانه بين 12 تا 14 ميليون زائر و مسافر در ايام مختلف سال بويژه نوروز و تابستان و ايام مذهبي و اعياد به مشهد سفر مي‏كنند تا ضمن برخورداري از فيوضات معنوي سفر و زيارت بارگاه ثامن الحجج(ع) از جاذبه‏هاي توريستي اين شهر ديدن نمايند. در شهر مشهد علاوه بر تعداد زيادي هتل، مهمانپذير، هتل آپارتمان، مسافرخانه، كمپ‏هاي زائر، هتلهاي اداري و سازماني، تكيه‏ها و حسينيه‏ها، در ايام ويژه ستادهاي اسكان از طرف ادارات و سازمانها تشكيل مي‏شود كه با هماهنگي و همكاري شهرداري مشهد، ادارات ونهادهاي مختلف، مكانهاي مختلفي براي پذيرايي مسافران فراهم مي‏گردد. بيشتر مردم مشهد ايراني و تعدادي نيز ترك و كرد و عرب هستند، اما زبان رسمي مردم اين شهر فارسي و لهجه مشهدي است و 99% ساكنان مسلمان و غالباً پيرو مذهب شيعه جعفري مي‏باشند و بقيه ساكنان پيروان اديان و مذاهب ديگر هستند. براساس آمارگيري، بيشترين درصد شاغلان در مشهد را بخش خدمات و صنعت تشكيل مي دهد و درصد كمتري در بخش كشاورزي شاغل مي باشند. درصد شاغلان در بخش خدمات همواره در حال افزايش است كه علاوه بر مسايل عام مربوط به شهرهاي ايران، مشهد به دليل موقعيت زيارتي و تجارتي و سياحتي، زمينه جلب و جذب اين مشاغل را داشته است. 
* صنايع دستی 
يکی از ابزارهای مهم برای شناخت ويژگی فرهنگی و قومی هرمنطقه شناخت صنايع دستی آن منطقه می باشد.آثار ارزشمند به يادگار مانده حکايت از ذوق و استعداد وصف ناپذيری می کنند که در جای جای آن می توان به هنر و ظرافت دست های پرتوان هنرمندان ايرانی پی برد.
در استان خراسان توليدات هنری نقش پر اهميّتی در اقتصاد منطقه دارند. انواع مهم صنايع دستی در اين استان شامل: قالی بافی، ابريشم کشی، شعر بافی، نمد بافی، پوستين دوزی، سنگ تراشی و قلم زنی روی سنگ، فيروزه تراشی، سفالگری، سبد و حصير بافی است. انواع ديگر توليدات دستی شامل چارق، گيوه، فراورده های چوبی و فلزی، نقاشی روی چرم و غيره می باشد. 
ـ قالی بافی : 
يکی از صنايع دستی مهم استان خراسان قالی بافی است. پيشينه قالی بافی در اين استان را می توان به دو دوره متمايز تقسيم کرد : 
دورۀ صفويه که قالی های اين دوره اغلب دارای نقش های هراتی با زمينه لاجوردی و يا لاکی سير و با حاشيه باريک به رنگ زرد روشن می باشد.
دورۀ ديگر راه اندازی کارگاه های قالی بافی توسط بازرگانان تبريزی در نيمه دوم قرن سيزدهم است. به اين دليل، امروزه در صنعت فرش مشهد دو نوع گره وجود دارد که عبارت اند از : گره فارسی (محلی) و گره ترکی ( تبريزی ). 
مهم ترين مرکز قالی بافی در استان خراسان  مشهد است. زمينه قالی های مشهدی دارای رنگ لاکی با نقش ترنج و لچک و حاشيه لاجوردی است. بيرجند، طبس، کاشمر، سبزوار و نيشابور از نظر قالی بافی به ترتيب در مراحل بعدی قرار می گيرند. 
در ميان عشاير خراسان، قالی بافی از رونق فراوانی برخوردار است. قاليچه های بلوچی در ميان چادر نشينان اطراف تربت حيدريه، کاشمر، سرخس و تربت جام رايج است. هم چنين در ميان عشاير کرد که در  شمال خراسان سکونت دارند، بافت قاليچه های ترکمنی رواج دارد. 
ـ شعر بافی : 
شعربافی يا دست بافی در استان خراسان، از گذشته های دور، يکی از مشاغل صنعتگران بوده است. اين صنعت در بيش تر شهرهای استان خراسان، به ويژه در شهرستان های مشهد، سبزوار و تربت حيدريه، به صورت خانگی و کارگاهی ديده می شود. فعاليت های برک بافی، فرت بافی و ابريشم بافی را نيزمی توان دراين رده قلمدادکردکه عمده توليدات آن ها حوله،چادر شب، است. 
ـ نمد بافی : 
در ميان عشاير خراسان، صنعت نمد مالی از رونق فراوانی برخوردار است و دو مرکز اصلی توليد آن، شهرهای مشهد و قوچان می باشند. 
ـ گليم بافی: در ميان عشاير و روستاييان خراسان، گليم بافی به عنوان يک فعاليت خانگی معمول است. مناطق عمده گليم بافی در استان خراسان، شهرستان های مشهد، قوچان و شيروان است. 
ـ پوستين دوزی : 
يکی از صنايع مهم استان خراسان پوستين دوزی است. در شمال استان، سردی هوا موجبات پيدايش و گسترش اين صنعت را فراهم آورده است. پوستين دوزی در ميان عشاير کوچ نشين استان از اهميت به سزايی برخوردار است. 
ـ سنگ تراشی و قلم زنی روی سنگ : 
از جمله فعاليتهای هنری در شهر مشهد، يکی هم سنگ تراشی است که سابقه ای ديرينه دارد. عمده توليدات مصنوعات سنگی عبارت اند از:قندان، هاون، ظرف ديزی و انواع مجسمه های سنگی. 
ـ فيروزه تراشی: 
شهر نيشابور که به شهر فيروزه شهرت دارد، دارای معادن ارزشمندی از فيروزه می باشد که از قرن ها پيش مورد بهره برداری قرار گرفته اند. فيروزه تراشی يکی از حرفه های قديمی در استان خراسان است. تراش فيروزه به اشکال پيکانی و مسطح از جمله تراش هايی است که طرفداران فراوان دارد. فيروزه يکی از سوغاتی های مهم استان خراسان است و بازار مطلوبی نه تنها در استان، بلکه در سطح کشور دارد. 
ـ سفالگری : 
يکی از صنايع دستی مهم در ايران سفالگری است که در شهرهای حاشيه کوير ايران از موقعيت مناسبی برخوردار است. مرکز اصلی اين صنعت در استان خراسان، در شهرستان گناباد به ويژه روستای مند است. مهم ترين توليدات اين صنعت انواع گلدان و ظروف سفالين می باشد. 
 
ـ سبد و حصير بافی : 
يکی از صنايع دستی مهم و پردازشی که با هزينه بسيار ناچيز، ساخته هايی را می آفرينند، سبد و حصير بافی است. مواد اوليه اين توليدات، کاه و شاخه های نازک درختان است و مرکز اصلی آن روستاهای اطراف طرقبه در استان خراسان می باشد. به دليل توريستی بودن منطقه طرقبه، بازار اين توليدات از موقعيت مطلوبی برخوردار است. برای بافت سبد، از چوب درختچه بيد مشک استفاده می شود که هم ظريف و هم باريک است و هم چنين خاصيت انعطاف پذيری آن زيادمی باشد. صنايع ظريف حصير بافی، در ميان مسافرينی که به اين استان سفر می کنند و هم چنين اهالی منطقه، جايگاه ويژه ای دارد
*اماکن زیارتی و مذهبی 
ـ مصلای مشهد :  
این بنا در قسمت شرقی مشهد واقع شده و تاریخ ساخت آن سال 1087 هـ .ق است . این بنا از یک ایوان بلند , دو رواق در طرفین آن , یک گنبد آجری و تزئینات کاشی کاری , معرق و مقرنس کاری های گچی تشکیل یافته است .
ـ مسجد گوهرشاد :
این مسجد در جنوب حرم مطهر قرار گرفته است و درسال 821 هـ .ق توسط گوهرشاد زوجه شاهرخ تیموری و به استادی قوام الدین شیرازی ساخته شده است . این مسجد به سبب دارا بودن تزئینات غنی کاشی و کتیبه ای , از موقعیت ممتازی در مجموعه برخوردار است . این مسجد یکبار در دوره صفوی , سال 1052 هـ .ق, و بار دیگر در دوره قاجاریه , سال 1276 
هـ . ق تعمیر و تزئین شده است
* محلات شهر مشهد     
محله‌ها
آبکوه | آزادشهر | ابراهیم‌آباد | احمدآباد | ارگ | اسماعیل‌آباد | اکبرآباد سیدی | التیمور | امیرآباد | امین‌آباد | باقرآباد | بالاخیابان | بحرآباد | پایین‌خیابان | پنج‌تن | تلگرد | جانبازان | جاهدشهر | جوفروش | چائیش | چهارباغ | حسین‌آباد | خدربیگ | خوش | خیرآباد | دریادل | دیش‌دیش | رده | رضائیه | رضاشهر | زیباشهر | سامانیه | سجادشهر | سراب | سرشور | سعدآباد | سمرقند | سیس‌آباد | ششصد دستگاه | شقا | شقایق | شهرچاپ | ضد | عباس‌آباد | عسگریه | عیدگاه | عیش‌آباد | فتح‌آباد | قائم | قاسم‌آباد | قلعه آبکوه | قلعه صحرایی | کاریزک | کرمانی‌ها | کلاته ملاعلی | کنارکال | کوهسنگی | گل ختمی | گلشور | گلشهر | مال‌آباد | محمدآباد | محمودآباد | ملک‌آباد | مهدی‌آباد | مهرآباد | میل کاریز | نادرشهر | نخودک | نوده | نوغان | وکیل‌آباد | هاشمیه
شهرک‌ ها
    آب و برق | آبکوه | آزادگان | آزادی | ابوذر | اتوبوسرانی | امام خمینی | امام هادی | امید | بحرآباد | بهارستان | بهداشت | بهشتی | پاچنار | پژوهش‌های صنعتی | پست | پیام | توانیر | جانبازان | چمران | چهارچشمه | حجت | حمزه | خانه | خطیب | دانش | دکتر فیاض | رازی | راه | راه‌آهن | رجائی | سنگ | سیمان | شادیلون | شهرآرا | شیرین | صدا و سیما | صدوقی | طالقانی | فاطمیه | فتح‌المبین | فرهنگیان | قائم | قدس | قدوسی | کوشش | لاله | لشکر | مخابرات | مروارید | مطهری | مهرآباد | ناجا | ناسیونال | نان رضوی | نجفی | نفت | نور | نیروی هوایی | هاشمی‌نژاد
کوی‌ها
    آتش‌نشانی | آزادگان | آلاله | المهدی | امام رضا | امیر | امیرالمؤمنین | بنی‌هاشم | بهمن | بیت‌المقدس | دانشگاه | دروی | زرگران | سیدی | شفا | شیخ حسن | صاحب‌الزمان | طلاب | فرهنگیان | قائم | کارمندان | گلشاد | مطهری | معصوم | مهدی | ولی عصر
 
 
 
* وضعيت اقتصادي
مشهد به جهت دارا بودن دشت حاصلخيز و نيز از جهت دامپروري و صنعت از اهميت زيادي برخوردار است. در زمينه كشاورزي، دشت مشهد داراي اراضي مزروعي گسترده است و زراعت اصلي آنها گندم، جو، چغندر قند، پنبه، علوفه، جاليز صيفي جات، نخود آبي و ديم است و باغات ميوه نيز از وسعت قابل ملاحظه‏اي برخوردار است و محصولات عمده مشهد سيب، گلابي، هلو، گوجه فرنگي، گيلاس، آلبالو و... است. مراتع مشهد اكثراً ييلاقي است و مستعد داشتن گونه‏هاي علوفه‏اي، دارويي و صنعتي مي‏باشد. مساحت مراتع مشهد، حدود 1866000 هكتار است و مراتع مصنوعي به مساحت 2000 هكتار و مساحت جنگلها حدود 22500 هكتار است كه 15000 هكتار آن شامل جنگلهاي پسته و 7500 هكتار شامل جنگلهاي ارس است. درختان موجود در جنگلها، زبان گنجشك، اقاقيا، افرا، بيد، كاج، سرو خمره‏اي و سرو نقره‏اي‏ است. مشهد از نظر پرورش دام و طيور نيز اهميت دارد
* صنایع
صنایع غذایی، نساجی، شیمیایی و کانی غیرفلزی و صنایع قطعه سازی وفولاد کشاورزی از عمده‌ترین صنایع مشهد محسوب می‌شوند.مشهد دومین قطب تولید خودرو در ایران می‌باشد.
* مراکز تجاری 
از مراکز بزرگ تجاری این شهر می‌توان به زیست‌خاور، الماس شرق، پروما، تابان، کیان و بازار رضا اشاره کرد.به دلیل وجود جاذبه‌های فراوان تاریخی-مذهبی و فرهنگی در مشهد، درحال حاضر نیمی از هتل‌ها و هتل‌آپارتمان‌های ایران در شهر مشهد قرار دارند.
نمایشگاه بین‌اللملی مشهد امروزه به‌عنوان بزرگترین وفعالترین نمایشگاه بین‌المللی تجاری در ایران بعد از نمایشگاه بین‌المللی تجاری تهران فعالیت می‌کند. مشهد بعلت هم‌جواری با کشورهای آسیای میانه و موقعیت صنعتی سالانه میزبان ده‌ها نمایشگاه بین‌المللی است. در حال حاضر مدیریت سایت رسمی نمایشگاه‌های ایران بعهده نمایشگاه مشهد می‌باشد.
* وضعيت فرهنگي 
در شهر مشهد به ميمنت وجود مرقد مبارك ثامن الحجج (ع) از گذشته‏هاي دور امكانات مختلف فرهنگي در اطراف حرم مطهر وجود داشته و مركز فعاليتهاي مذهبي و علمي بوده است، به گونه‏اي كه در حال حاضر, مشهد به دليل وجود امكانات مختلف فرهنگي از قبيل حوزه‏هاي علميه، مراكز دانشگاهي، پژوهشي و تحقيقاتي متعدد و مراكز مختلف تحصيلات پيش‏دانشگاهي، انجمنهاي مذهبي، علمي، ادبي، هنري، جلسات سخنراني و وجود نشريات و روزنامه هاي مختلف، يكي از مراكز مهم فعاليتهاي فرهنگي كشور به شمار مي‏آيد. اين شهر به دليل اهميت فرهنگي از قطبهاي مهم مذهبي و علمي محسوب مي‏شود و همواره سمينارها و همايش‏هاي مختلف در اين شهر برگزار مي‏گردد. 
علاوه بر فعاليتهاي اساسي و مهم مذهبي و علمي، وجود نمايشگاههاي فصلي و دائمي كتابهاي منتشره در اين شهر از جمله عوامل مهم در اعتلاي فرهنگي مجاوران و زائران است. در شهر مشهد علاوه بر مدارس علميه، دانشگاههاي دولتي و مراكز دانشگاهي ديگر از جمله مراكز دانشگاهي غير انتفاعي دانشگاه آزاد، پيام نور، مراكز آموزش مديريت دولتي، مراكز آموزشي عالي فرهنگيان، مراكز تربيت معلم و ديگر مراكز آموزشي عالي وابسته به وزارتخانه‏ها و نهادهاي مختلف وجود دارد كه در آنها تعداد زيادي از دانشجويان بومي و غير بومي به تحصيل اشتغال دارند. از ديگر امكانات فرهنگي در شهر مشهد، مركز صدا و سيما، مجموعه هاي ورزشي و موزه‏ها مي باشد كه شامل 11 موزه آستان قدس رضوي، موزه نادري، موزه فردوسي و موزه تاريخ طبيعي خراسان و همچنين مراكز پژوهشي، و كتابخانه‏ها و كتابفروشي‏هاي متعدد است. 
* نهادها و فعالیّتهای فرهنگی
ـ نشریات : 
نشریات مهم مشهد عبارت‌اند از روزنامه خراسان و روزنامه قدس که در سطح کشوری منتشر می‌شوند، و هفته‌نامه‌ی شهرآرا که مخصوص شهر مشهد است.
ـ سینماها :  
سینماهای فعال شهر به ترتیب تعداد تماشاگر هویزه، آفریقا، سیمرغ، قدس، بهمن، رسالت می‌باشند. 
ـ دانشگاه‌ها و نهادهای علمی : 
دانشگاه فردوسی مشهد ،دانشگاه علوم پزشکی مشهد،دانشگاه خیام مشهد،دانشگاه آزاد اسلامی مشهددانشکده فنی سما،دانشگاه پیام‌نور مشهد،دانشکده فنی شهید منتظری،دانشگاه امام رضا (ع) 
مدرسه علمیه آیة الله العظمی خویی، سازمان مدیریت صنعتی ( نمایندگی شرق ) 
 
 
 
 
 
 
                   
         
 


کلمات کلیدی مرتبط:
 دانلود پاورپوینت بررسي نمونه‌هاي , مشابه بزرگترین مراکز خرید و تجاری دنیا ,نمونه موردی تجاری ,نمونه موردی فروشگاه ,بررسی مرکز خرید خارجی , , , , ,
مقالات مرتبط در این دسته
بررسی طراحی معماری گلخانه ها
پاورپوینت بررسی معماری نمایشگاه و فروشگاه اپل در دوبی مال اثر نورمن فاستر
دانلود, پاورپوینت بررسی تحلیل بازارهای ایرانی,pptx
پاورپوینت بررسی معماری داخلی جواهرفروشی آسمان طلایی در پکن، چین
پاورپوینت بررسی ایده اصلی طراحی مرکز مد و فشن S.Deer در چین
پاورپوینت بررسی روند تحول مراكز تجاري در ايران
پاورپوینت بررسی طراحی معماری فروشگاه نیل بارت در توکيو، ژاپن معمار زاها حديد
پاورپوینت بررسی طراحی معماری مجتمع تجاري تيراژه تهران
پاورپوینت بررسی طراحی معماری بازارها و مجموعه های تجاری در ایران
دانلود بررسی مرکز تجارت جهانی فردوسی پاورپوینت
دانلود بررسی پاورپوینت بازار های ایرانی
پاورپوینت بررسی طراحی معماری داروخانه ال پونت در اسپانیا
پاورپوینت بررسی معماری طراحی داخلی سالن آرایش “Hair Focus”
پاورپوینت بررسی معماری سالن طراحی ناخن لیلی Lily اثر معماران: ARCHSTUDIO
پاورپوینت بررسی معماری سالن آرایش و زیبایی L’Occoco در«گوادالاجارا
پاورپوینت بررسی معماری مجموعه غذایی پذیرایی وردنه ، نمونه موفق ایرانی
پاورپوینت بررسی معماری فودکورت شرقی بازار بزرگ ایران ، نمونه موفق ایرانی
پاورپوینت بررسی معماری کارخانه توسن تجهیز در پارک فن آوری پردیس ، نمونه موفق ایرانی
پاورپوینت بررسی تحلیل مجتمع تجاری میلاد نور شهرک غرب تهران
پاورپوینت بررسی مجتمع تجاری و مرکز خرید الماس شرق مشهد

 


کليه حقوق اين وب سايت محفوظ و متعلق به نقش برتر پارس مي باشد
Copyright © 2013-2016 - All rights reserved
طراحی سایت مشهد