انرژی خورشیدی یکی از پایدارترین و فراوانترین منابع انرژی تجدیدپذیر در دسترس بشر است. بهرهبرداری از این انرژی میتواند نقش مهمی در کاهش وابستگی به سوختهای فسیلی، مقابله با تغییرات اقلیمی و تأمین انرژی پاک ایفا کند. سیستمهای خورشیدی به دو دسته کلی "فعال" و "غیرفعال" تقسیم میشوند که هر کدام رویکرد متفاوتی برای جذب، تبدیل و استفاده از انرژی خورشیدی دارند. این سند به بررسی اصول، مزایا، معایب و کاربردهای هر دو نوع سیستم میپردازد.
۲. سیستمهای خورشیدی غیرفعال
سیستمهای خورشیدی غیرفعال (Passive Solar Systems) از اصول طراحی معماری ساختمان برای جمعآوری، ذخیره، توزیع و دفع گرمای خورشیدی بدون نیاز به تجهیزات مکانیکی یا الکتریکی استفاده میکنند. این سیستمها اساساً بخشی از خود ساختمان را تشکیل میدهند.
۲.۱. اصول طراحی سیستمهای غیرفعال
-
جمعآوری (Aperture): این بخش شامل پنجرهها، دیوارها و سقفهایی است که نور خورشید را به داخل ساختمان هدایت میکنند. جهتگیری مناسب ساختمان (معمولاً رو به جنوب در نیمکره شمالی) برای حداکثر بهرهبرداری از تابش خورشید در زمستان و حداقل دریافت در تابستان حیاتی است.
-
ذخیره (Thermal Mass): موادی مانند بتن، آجر، سنگ و آب دارای ظرفیت حرارتی بالایی هستند و میتوانند گرمای جذب شده را در طول روز ذخیره کرده و در شب یا ساعات سردتر به آرامی آزاد کنند. این امر به تعدیل دمای داخلی کمک میکند.
-
توزیع (Distribution): گرمای ذخیره شده باید به طور طبیعی در سراسر ساختمان توزیع شود. این توزیع میتواند از طریق همرفت (convection)، هدایت (conduction) و تابش (radiation) اتفاق بیفتد.
-
کنترل (Control): مکانیزمهایی برای جلوگیری از گرم شدن بیش از حد در تابستان و اتلاف گرما در زمستان ضروری هستند. این مکانیزمها شامل سایهبانها، کرکرهها، پوششهای گیاهی و تهویه طبیعی میباشند.
انواع سیستمهای غیرفعال
-
سیستمهای مستقیم (Direct Gain): نور خورشید مستقیماً از طریق پنجرههای رو به جنوب وارد فضای داخلی شده و توسط جرم حرارتی موجود در کف و دیوارها ذخیره میشود.
-
سیستمهای نیمهمستقیم (Indirect Gain): این سیستمها شامل دیوار ترمل (Trombe wall) یا سقف آبی (Water Wall) هستند. دیوار ترمل یک دیوار بتنی یا آجری ضخیم است که پشت یک پنل شیشهای قرار گرفته است. نور خورشید ابتدا دیوار را گرم میکند و سپس گرما به داخل ساختمان منتقل میشود.
-
سیستمهای جدا شده (Isolated Gain): در این سیستمها، فضایی جداگانه (مانند گلخانه خورشیدی) برای جمعآوری و ذخیره گرما وجود دارد. این گرما سپس از طریق تهویه یا هدایت به فضای اصلی ساختمان منتقل میشود.
-
- فهرست مطالب
- مقدمه
- انرژی خورشیدی (Solar energy)
- پیشینه استفاده از انرژی خورشیدی
- بهره گیری از انرژی خورشیدی
- انواع سیستم های خورشیدی
- سیستم غیرفعال (passive)
- دسته بندی انواع سیستم های غیرفعال
- پنجره های آفتابی (پنجره های سقفی، پنجره های دیواری، نکاتی در خصوص پنجره های دیوار)
- دیوار ترومب (روش کار، جزئیات یک نمونه دیوار ترومب، انواع دیوار ترومب، نکاتی در خصوص دیوار ترومب)
- بام آبی (نحوه عملکرد، اجزای دو نوع بام آبی)
- ترموسیفون (نحوه عملکرد و جزئیات این سیستم)
- دودکش خورشیدی
- گلخانه (نحوه عملکرد، شیوه ارتباط کالبدی گلخانه خورشیدی با ساختمان، نکاتی در خصوص گلخانه)
- سیستم فعال (active)
- سیستم فتوولتائیک (معرفی، نحوه عملکرد یک سلول خورشیدی، اجزای آرایه سیستم فتوولتائیک، نحوه عملکرد یک سیستم فتوولتائیک)
- آبگرمکن خورشیدی (معرفی، نحوه کار سیستم)
- تفاوت های سیستم های فعال و غیر فعال
- منابع
-
فهرست مطالب
انرژی خورشید
سیستم فعال خورشیدی
Active solar system
سیستم غیرفعال خورشیدی
Passive solar system
روش دریافت مستقیم
روش دریافت غیر مستقیم
کسب مستقیم – کسب غیر مستقیم – ایزوله کردن
1.پنجره آفتابي
2. ديوار آفتابي
3. بام حوضچهاي
4. جذب مجزا
5. گلخانه خورشیدی
-
تحلیل و انتخاب سیستم مناسب
انتخاب بین سیستمهای فعال و غیرفعال یا ترکیبی از هر دو، بستگی به عوامل متعددی دارد، از جمله:
-
اهداف مورد نظر: آیا هدف اصلی تأمین آب گرم، تولید برق، یا صرفاً کاهش مصرف انرژی از طریق تعدیل دما است؟
-
موقعیت جغرافیایی و شرایط آب و هوایی: میزان تابش خورشید، دماهای محیطی، و الگوهای فصلی.
-
بودجه و منابع مالی: هزینههای اولیه، هزینههای نگهداری، و بازگشت سرمایه.
-
فضای موجود: فضای مورد نیاز برای نصب پنلها، کلکتورها، یا جرم حرارتی.
-
قوانین و مقررات محلی: در مورد نصب سیستمهای انرژی تجدیدپذیر.
-
قابلیت دسترسی به متخصصان: برای طراحی، نصب و نگهداری.
در بسیاری از موارد، یک رویکرد ترکیبی (Hybrid Approach) که از مزایای هر دو سیستم بهره میبرد، میتواند بهینهترین راه حل باشد. به عنوان مثال، استفاده از طراحی غیرفعال برای کاهش نیاز کلی به انرژی و سپس استفاده از سیستمهای فعال خورشیدی برای تأمین باقیمانده نیاز.
سیستمهای خورشیدی، چه فعال و چه غیرفعال، نقش حیاتی در گذار به سمت آیندهای پایدار و مبتنی بر انرژی پاک ایفا میکنند. سیستمهای غیرفعال با رویکردی معماری و کمهزینه، به طور طبیعی به بهبود آسایش حرارتی ساختمانها کمک میکنند، در حالی که سیستمهای فعال با استفاده از فناوریهای پیشرفته، قادر به تولید قابل توجه الکتریسیته و گرما هستند. درک عمیق از اصول، قابلیتها و محدودیتهای هر دو نوع سیستم، امکان انتخاب و پیادهسازی راهکارهای انرژی خورشیدی مؤثر و کارآمد را فراهم میسازد.